Windows khởi động chậm: 8 cách giúp máy tính lên nhanh hơn

Vì sao Windows khởi động chậm?

Thời gian khởi động gồm hai giai đoạn: từ lúc bấm nút nguồn tới màn hình đăng nhập (phụ thuộc phần cứng, BIOS và Windows), và từ lúc đăng nhập tới khi máy dùng mượt (phụ thuộc số ứng dụng tự chạy). Nếu máy chậm ở giai đoạn sau, thủ phạm gần như chắc chắn là phần mềm.

1. Tắt bớt ứng dụng khởi động cùng Windows

Rất nhiều phần mềm tự thêm mình vào danh sách khởi động khi cài đặt: ứng dụng chat, lưu trữ đám mây, trình cập nhật của hãng, phần mềm máy in, launcher game… Mỗi ứng dụng ngốn một ít CPU, RAM và ổ đĩa ngay lúc bạn đăng nhập, cộng lại khiến máy “ì” cả phút.

Trong ứng dụng Cài đặt

Vào Start, Cài đặt, Ứng dụng, Khởi động (Apps, Startup). Gạt sang Tắt những ứng dụng bạn không cần dùng ngay khi bật máy. Danh sách có thể sắp xếp theo tác động khởi động để dễ chọn.

Trong Trình quản lý Tác vụ

Nhấn Ctrl + Shift + Esc, chọn tab Ứng dụng khởi động (Startup apps). Cột Tác động khởi động (Startup impact) được Windows đánh giá theo mức dùng CPU và ổ đĩa lúc khởi động: Không, Thấp, Trung bình, Cao hoặc Chưa đo. Chuột phải ứng dụng có mức Cao mà bạn ít dùng và chọn Tắt.

Lưu ý không nên tắt phần mềm diệt virus, driver âm thanh, touchpad hay phần mềm điều khiển phím chức năng của hãng laptop. Ứng dụng đã tắt khỏi danh sách khởi động vẫn mở bình thường khi bạn cần.

2. Bật hoặc tắt Khởi động nhanh (Fast Startup)

Khởi động nhanh là tính năng có sẵn trên Windows 10 và Windows 11: khi tắt máy, Windows lưu một phần trạng thái hệ thống vào ổ cứng (giống ngủ đông) để lần bật sau nạp lại nhanh hơn. Để kiểm tra, mở Bảng điều khiển (Control Panel), Tùy chọn nguồn (Power Options), Chọn chức năng của nút nguồn, nhấn Thay đổi cài đặt hiện không khả dụng rồi tích hoặc bỏ tích Bật khởi động nhanh.

Nếu máy dùng HDD và tính năng đang tắt, hãy bật lên. Ngược lại, nếu máy hay lỗi sau khi bật (thiết bị USB không nhận, cập nhật cài mãi không xong) hoặc bạn khởi động kép với Linux, hãy tắt đi. Cũng cần biết rằng với Fast Startup, lệnh Shut down không phải là khởi động lại “sạch”; khi cần làm mới hệ thống, hãy dùng Restart.

3. Cập nhật Windows và driver

Bản cập nhật dở dang có thể khiến máy treo ở màn hình “Đang làm việc trên các bản cập nhật” mỗi lần bật. Hãy vào Cài đặt, Windows Update, nhấn Kiểm tra cập nhật và để máy cài xong, khởi động lại một hai lần. Driver chipset, đồ họa và lưu trữ nên tải từ trang hỗ trợ của hãng laptop hoặc mainboard.

Với máy còn chạy Windows 10, lưu ý Microsoft đã ngừng hỗ trợ bản phổ thông từ 14/10/2025; máy chỉ tiếp tục nhận bản vá bảo mật nếu đăng ký gói ESU. Nếu máy đủ điều kiện, nâng cấp lên Windows 11 giúp bạn nhận driver và bản sửa lỗi mới.

4. Quét phần mềm độc hại

Phần mềm độc hại, công cụ đào tiền ảo hay adware thường tự chạy khi khởi động và chiếm tài nguyên. Mở Bảo mật Windows (Windows Security), Bảo vệ khỏi virus và mối đe dọa, Tùy chọn quét, chọn Quét toàn bộ hoặc Microsoft Defender Antivirus (quét ngoại tuyến). Đồng thời, đừng cài hai phần mềm diệt virus cùng lúc, vì chúng sẽ tranh nhau quét khi khởi động.

5. Giải phóng ổ C, kiểm tra sức khỏe ổ cứng

Khi ổ C gần đầy, Windows thiếu chỗ cho tệp tạm, tệp phân trang và bản cập nhật. Vào Cài đặt, Hệ thống, Lưu trữ, bật Cảm biến lưu trữ (Storage Sense) và xem mục Đề xuất dọn dẹp để xóa tệp tạm, bản cập nhật cũ. Nên giữ ổ C trống ít nhất 15 – 20%.

Nếu Trình quản lý Tác vụ cho thấy ổ đĩa thường xuyên ở mức 100% hoặc máy có tiếng lạch cạch, ổ HDD có thể đang xuống cấp. Bạn có thể dùng phần mềm đọc thông số S.M.A.R.T như CrystalDiskInfo để kiểm tra và sao lưu dữ liệu sớm.

6. Nâng cấp lên SSD

Đây là cách nâng cấp đáng tiền nhất cho máy tính cũ. SSD không có bộ phận cơ học nên đọc dữ liệu nhanh hơn HDD nhiều lần; máy đang mất một đến hai phút để lên Windows thường chỉ còn khoảng 10 – 30 giây sau khi chuyển sang SSD.

Hầu hết laptop từ khoảng năm 2017 trở đi có khe M.2, nhiều máy hỗ trợ SSD NVMe. Máy đời cũ hơn vẫn có thể dùng SSD SATA 2,5 inch thay cho HDD. Hãy kiểm tra thông số máy trên trang hãng trước khi mua, và sao chép (clone) hệ điều hành sang ổ mới hoặc cài mới Windows.

7. Kiểm tra BIOS/UEFI và thiết bị cắm ngoài

Nếu máy dừng rất lâu ở màn hình đen hoặc logo hãng, trước khi Windows kịp hiện ra, vấn đề nằm ở giai đoạn phần cứng. Hãy rút USB, ổ cứng gắn ngoài, thẻ nhớ rồi thử lại, vì máy có thể đang cố khởi động từ các thiết bị này. Trong BIOS/UEFI, đặt ổ chứa Windows lên đầu thứ tự khởi động (Boot order) và bật tùy chọn Fast Boot nếu có. Cập nhật BIOS chỉ nên làm theo hướng dẫn chính thức của hãng.

8. Đặt lại Windows khi mọi cách đều thất bại

Khi đã thử hết mà máy vẫn chậm, việc cài lại sạch thường hiệu quả. Vào Cài đặt, Hệ thống, Khôi phục, chọn Đặt lại PC (Reset this PC). Bạn có thể chọn giữ tệp cá nhân, nhưng ứng dụng sẽ bị gỡ. Hãy sao lưu dữ liệu quan trọng trước khi làm.

Cách đo thời gian khởi động thực tế

Cảm giác “nhanh hơn” đôi khi không chính xác. Windows ghi lại thời gian của mỗi lần khởi động trong Event Viewer, giúp bạn so sánh trước và sau khi tối ưu.

Nhấn Win + R, gõ eventvwr.msc, đi tới Applications and Services Logs, Microsoft, Windows, Diagnostics-Performance, Operational. Lọc theo Event ID 100, mở sự kiện mới nhất và xem dòng Boot Duration (tính bằng mili giây). Các sự kiện ID 101 trở lên còn chỉ ra ứng dụng hoặc driver nào làm chậm quá trình khởi động.