ChildLine là một tổng đài tư vấn miễn phí dành cho trẻ em và trẻ vị thành niên có xuất xứ từ nước Anh với 32.244 cuộc gọi tìm kiếm sự giúp đỡ trong năm 2016. Theo một nghiên cứu được công bố gần đây của ChildLine, rất nhiều trẻ em đang phải vật lộn trong thế giới hiện đại để tìm kiếm phương cách sống hạnh phúc.

Trong vài năm trở lại đây, nhiều vấn đề mới dần nổi cộm như “bắt nạt trực tuyến” (cyber-bullying) qua các mạng xã hội và sự gia tăng ước muốn bắt chước khuôn mẫu người nổi tiếng nhằm “hoàn hảo hóa” hình ảnh trên mạng xã hội.

“Áp lực phải theo kịp bạn bè và mục tiêu hoàn hảo đang ngày một tăng lên là một thực tại buồn trong giới trẻ hiện nay”, Mairead Monds, nhà quản lý dịch vụ của ChildLine Bắc Ireland cho biết. Bà còn giải thích rằng áp lực của cuộc sống hiện tại đang tạo nên một thế hệ trẻ em gặp nhiều rắc rối với thể trạng tinh thần kém.

Trong lịch sử 30 năm của tổ chức này, hiện tượng bất hạnh chỉ mới gia tăng trong thời gian gần đây. Việc tự gây tổn hại cho bản thân và các chứng bệnh liên quan đến khả năng ăn uống cũng nằm trong số những lí do phổ biến khiến các em nhỏ liên hệ với ChildLine.

Trẻ em đang lâm nguy

Bắt nạt trực tuyến theo đuổi các em mỗi ngày. Sự ảo tưởng về tình bạn dựa trên những cú click “thích” hay “theo dõi” đã tạo ra những cuộc sống thực trống rỗng hơn mỗi ngày. Đồng thời, nó cũng đặt ra áp lực cho các em rằng luôn phải duy trì “phiên bản sống hoàn hảo” của mình nếu như không muốn nhận sự phán xét hay chế giễu.

Thực tế này đã được đoán trước từ rất lâu, người trưởng thành thường “khó tính” hơn trong việc tìm kiếm hạnh phúc online so với thế hệ trẻ ngày nay. Năm 1998, Robert Kraut, một nhà nghiên cứu tại Đại học Carnegie Mellon, từng công bố nghiên cứu của mình với kết luận rằng nếu con người sử dụng web càng nhiều thì sẽ càng trở nên cô đơn và áp lực.

Trên thực tế, sau khi người ta lên mạng lần đầu, cảm thức về hạnh phúc và sự kết nối xã hội của con người đã bị giảm đi một bậc. Qua một vài năm, vấn đề sẽ chỉ còn là việc họ lên mạng thường xuyên tới mức nào hay thôi.

Năm 2010, một phân tích dựa trên 40 nghiên cứu trước đó đã đưa ra kết quả còn đáng suy ngẫm hơn: sử dụng web có tác động bất lợi đáng kể đến nhân cách sống của một người. Nghiên cứu khác còn chỉ ra rằng, Facebook có thể gây nên các vấn đề trong các mối quan hệ vì nó gián tiếp gia tăng cảm giác ghen tị trong lòng người. Ngay từ xưa người ta đã nhìn nhận web là một vấn đề. Và cho đến nay thì mức độ cam kết gần như tuyệt đối của chúng ta đối với các mạng xã hội cũng có thể mang ý nghĩa như việc chúng ta thêm củi vào đám cháy đang âm ỉ.

Ẩn sâu trong các mạng xã hội là một hiện tượng mà các nhà tâm lý xã hội gọi với cái tên “so sánh xã hội”. Nó đặt chúng ta vào vị trí tự quyết định giá trị bản thân dựa trên cách chúng ta liên kết và so sánh với người khác. Con người sẽ ước chừng mức độ hấp dẫn, sự thông minh hay mức độ thành công của bản thân bằng cách đặt ra những ý tưởng có liên quan và tương tác với mọi người xem liệu số đông sẽ đồng tình hay phản đối sự ước chừng đó.

Các nhà tâm lý học như Leon Festinger tin rằng con người ngày càng khao khát được so sánh bản thân với người khác hơn. Bạn hẳn sẽ cảm thấy điều gì đó thiếu đi trong cuộc sống một cách rất rõ ràng nếu như chưa lướt Facebook hay Instagram trong một vài ngày.

Sự khác biệt giữa người trưởng thành và trẻ em khi đối mặt với thế giới hiện đại đó là phần lớn người trưởng thành đều đã “sống” trước khi Internet xuất hiện. Các mối quan hệ đều mang tính cá nhân và mật độ của những mối quan hệ được ràng buộc bởi những điều đơn giản ví dụ như khoảng cách từ nhà bạn đến nhà hàng xóm.

Tất nhiên, khi xưa ta sống cũng tồn tại các vấn nạn bắt nạt, lạm dụng hay sỉ nhục nhưng bạn có thể thoát khỏi nó bằng cách đơn giản đó là tách bản thân ra khỏi những tình huống cấu thành nó. Trẻ em ngày nay không có được giải pháp “xa hoa” đó khi mà smartphone luôn đi theo chúng mọi nơi.

Hãy cứu lấy con em mình!

Trong quá trình huấn luyện của một nhà vật lý trị liệu, có ba quá trình quan trọng mà họ phải học qua đó là tự định giá, tự cải thiện và tự nâng cao.

Khi tự định giá, chúng ta thu thập thông tin về bản thân bằng cách so sánh những đóng góp của mình với người khác – bạn chạy nhanh tới mức nào, chẳng hạn. Những so sánh nhằm tự cải thiện được dùng để học cách cải thiện một tính cách riêng biệt hoặc giải quyết một vấn đề nào đó (ví dụ như tôi sẽ học được gì từ cô ấy để trở nên hấp dẫn hơn).

Quá trình tự nâng cao sẽ diễn ra khi chúng ta nhìn nhận những điều xung quanh mình là thấp kém nhằm duy trì một hình ảnh tích cực về bản thân. Ví dụ như trường hợp bạn suy nghĩ rằng một người nào đó có thể trông xinh đẹp nhưng tỏ ra vô cùng ngu ngốc. Đây chính là quá trình quan trọng để những người trưởng thành trẻ tuổi xây dựng một nền tảng nhận diện bản thân căn bản.

Với phần lớn những người trưởng thành thì chúng ta đã có nó rồi. Chúng ta phát triển một ý thức mạnh mẽ để đứng vững trước những nguy cơ làm mình chuyển hướng theo chiều hướng tiêu cực mỗi khi nhìn vào người khác trên mạng xã hội. Với trẻ em thì lại khác, chúng vẫn chưa được học kỹ năng đó. Chúng mới chỉ bắt đầu trên hành trình hiểu ra chính bản thân với câu hỏi “Mình là ai?”. Đối mặt với những câu chuyện dựa trên các dữ kiện và hình ảnh mang tính chi tiết nhỏ gọn chớp nhoáng về người khác trên mạng, mỗi người trẻ lại bắt đầu so sánh cuộc sống hiện thực của mình với “đỉnh cao chớp nhoáng” của một ai khác trong vô thức.

Có rất nhiều ví dụ cho những trường hợp tự hại mình vì chưa được rèn luyện ý thức bảo vệ bản thân. Vào tháng 12 năm ngoái, một bé gái tuổi teen người Australia tên Essena O’Neil đã quyết định ngừng sử dụng Instagram. Nhân vật có đến 612.000 người theo dõi trên Instagram này cũng tuyên bố lí do từ bỏ của mình rằng mạng xã hội đã “thúc đẩy cho sự hoàn hảo giả tạo nhằm mục đích gây sự chú ý”.

Hè năm trước, tạp chí danh tiếng Elle đã khám phá ra một trào lưu do các nữ sinh trẻ tuổi lập nên nhằm xây dựng nên những tài khoản “thật” về bản thân để khẳng định sự khác biệt so với bạn bè. Sự phân cách vô hình tạo ra từ áp lực gây dựng điểm khác biệt đã dẫn đến một vụ tự tử, cướp đi mạng sống của nữ sinh Madison Holleran khi còn đang theo học Đại học Pennsylvania. Không lâu sau đó người ta phát hiện ra đằng sau tài khoản Instagram mô tả về cuộc sống đầy hoàn hảo của cô gái này là một chủ nhân chìm ngập trong chán nản và áp lực.

Nếu như trẻ em đang ngày phải đối mặt với áp lực xây dựng một bản thân hoàn toàn khác biệt để sống sót trên thế giới số, những bản báo cáo như của ChildLine hay các ví dụ đau lòng như nêu trên sẽ không còn là số ít trong tương lai gần. Hãy thức tỉnh, con trẻ của chúng ta đang cần sự giúp đỡ hơn bao giờ hết!

Đào Đồng

Với việc ngày nay hầu hết những người dùng Việt Nam đều có điện thoại di động, hay thậm chí là máy tính bảng nên đây cũng là thiết bị giải trí của trẻ con khi các bà mẹ cần làm việc gì đó. Thông thường bạn chỉ đưa máy cho con, bé mở YouTube lên coi các clip cho trẻ em và bạn không quan tâm đến nữa. Tuy nhiên có thể bạn đã sai.

Đây là những kênh mà YouTube cho là an toàn?

Do đều dưới sự quản lý của YouTube, kèm theo nhận thức về tầm ảnh hưởng của mình, phần lớn các kênh YouTube hiện nay đều sản xuất những nội dung lành mạnh và không khiến chúng ta phải quá lo ngại. Tuy nhiên vẫn có rất nhiều trường hợp xấu xảy ra, vụ những nhân vật siêu anh hùng như Spiderman, Joker, Elsa với những hình ảnh phản cảm cách đây chưa lâu chắc hẳn nhiều bạn vẫn còn nhớ. Hiện nay dù tình trạng đã đỡ hơn nhưng vẫn có rất nhiều clip phản cảm mà có thể bạn đã không để ý hoặc nghĩ là nó không ảnh hưởng. Tuy nhiên với trẻ nhỏ nó là một vấn đề rất lớn.

Chẳng hạn như bé nhà mình, trước nay rất ít khóc. Dạo gần đây bé khóc rất thường xuyên, gần như có việc gì không hài lòng một tí thôi là bé khóc ngay. Mình cứ nghĩ là chắc bé dạo này hay nhõng nhẽo. Nhưng mới đây mình mới phát hiện ra là dạo này bé rất hay xem các video trên YouTube quay cảnh các em bé khác khóc. Khóc mọi lúc mọi nơi, từ trong siêu thị, lúc ăn,… Do cơ chế của YouTube có phần suggestion (video liên quan) nên khi đã ra những clip này rồi thì các clip liên quan cũng toàn là về vấn đề… em bé khóc. Kiểm tra thêm một số clip về em bé thì ngoài những clip khá lành mạnh như bé chơi đồ chơi, tập nói,… thì cũng tồn tại rất nhiều trò chơi “quái đản” do chính một số bé thực hiện rồi phụ huynh quay đưa lên. Trong đó có khá nhiều clip của nước ngoài. Mình khá giật mình khi có clip với hai bé gái, một bé chui vào một thùng cạc-tông, bé khác có vẻ lớn tuổi hơn thì lấy cuộn băng keo dán thùng cạc-tông lại sau khi bé đã chui vào, dán xong là hết clip!!! Những video clip này với người lớn còn phản cảm, nói chi đến những trẻ em như những trang giấy trắng.

Cần nói thêm về cộng đồng YouTube. Youtube là website chia sẻ video lớn nhất thế giới. Đối với đa số chúng ta, YouTube là nơi để giải trí, học tập hay nắm bắt những tin tức, xu thế mới của xã hội. Thế nhưng đối với không ít người, YouTube lại là công việc, là công cụ để họ kiếm tiền thông qua việc tạo ra video cho người khác xem. Cụ thể, nguồn thu của các Youtuber sẽ đến từ doanh thu mà họ có được qua quảng cáo xuất hiện khi người dùng xem video. Và một trong những video có thể đem lại lợi nhuận lớn nhất chính là video cho trẻ em. Thậm chí trong bảng xếp họp top 50 kênh YouTube lớn nhất Việt Nam thì có ít nhất 15 kênh đang sản xuất các video dành cho trẻ em, hoặc hướng tới trẻ em là đối tượng xem chính.

Một trong những lý do khiến những kênh này phát triển là vì đối tượng là các em hiện đang trong lứa tuổi đi học nên sau giờ học có rất nhiều thời gian rảnh để lên mạng. Hiện tại gần như em nào cũng đã có máy tính riêng, thậm chí là cả điện thoại. Lứa tuổi này lại rất tò mò nữa. Phụ huynh chúng ta lại vì công việc bận rộn mà ít quan tâm, cứ nghĩ là cho bé mượn 45 phút – một tiếng để giải trí không có vấn đề gì. Những đối tượng làm nội dung có thể vì lợi lộc (kiếm lượt xem từ sự tò mò của các bé về nhiều thứ) mà lại làm méo mó đi nhận thức của các trẻ mà bạn không hay biết.

Và quan trọng hơn, trong bài viết này chỉ mới đề cập đến trường hợp các bé chỉ tiếp cận được các video trẻ em, trong trường hợp video liên quan ra các video clip khác về phá hoại, khủng bố dù là đùa giỡn (có trường hợp từng bị công an triệu tập sau khi tung ra video clip đóng giả nhóm khủng bố IS và đặt bom dù là giả tại các địa điểm công cộng gây hoang mang cho người dân) có thể tạo tiền lệ xấu cho các em nhỏ.

Có hai giải pháp chính để phụ huynh kiểm soát hơn việc xem video của các bé. Đầu tiên là bạn hãy cài ứng dụng YouTube Kids dành riêng cho trẻ em. Đây là ứng dụng được Google phát triển dành riêng cho trẻ em và chỉ hiển thị các video với nội dung an toàn. Bên cạnh đó, bạn cần thường xuyên kiểm tra phần lịch sử xem YouTube của các bé. Khi thấy channel có nội dung không phù hợp, bạn cần tiến hành bỏ đăng ký (unsubscribe) kênh ngay lập tức và khuyên giải, nhắc nhở cho con cái hiểu.

Có lẽ cũng vì những hệ quả như vậy mà Bill Gates (người giàu nhất thế giới và là một “ông trùm công nghệ”) đã không cho con mình tiếp cận điện thoại thông minh trước năm 14 tuổi. Phụ huynh chúng ta ngày lo trăm việc, đôi khi dành ít thời gian cho con cái. Và nhiều phụ huynh chọn điện thoại thông minh hay máy tính bảng là công cụ dụ con cái chơi cho mình rảnh tay. Và nếu không kiểm soát, bạn rất có thể trả giá cho tính cách của con mình.