Một nghiên cứu của IDC cho biết, nhờ Big Data (tập hợp dữ liệu lớn), vào năm 2013 Amazon đạt doanh thu tới 74 tỷ USD, IBM đạt hơn 16 tỷ USD.

Vậy Big Data là gì mà thần kỳ như vậy?

Big Data là thuật ngữ dùng để chỉ một tập hợp dữ liệu rất lớn và phức tạp đến nỗi những công cụ, ứng dụng xử lý dữ liệu truyền thống không thể đảm đương được.

Thế giới chúng ta đang bước vào kỷ nguyên Big Data, khi các quyết định, các chiến lược được đưa ra không dựa vào chuyên gia mà dựa vào các tập hợp dữ liệu lớn này.

Các doanh nghiệp cũng đang sở hữu Big Data của riêng mình. Tuy nhiên, tính nhạy cảm quanh thông tin cá nhân và an ninh là những trở ngại trong việc ứng dụng. Ngày càng có nhiều công ty cần phải truy cập dữ liệu từ các bên thứ ba, như đối tác kinh doanh hay khách hàng, và hợp nhất chúng với dữ liệu của họ.

Chính vì vậy mà vụ lùm xùm về sử dụng dữ liệu khách hàng của Facebook – mạng xã hội lớn nhất thế giới thời gian gần đây đã vô tình vén lên những góc khuất sau bức màn nhung lung linh của trang mạng xã hội này nói riêng và khá nhiều ông lớn trong lĩnh vực công nghệ nói chung. Đó là những ai?

# Facebook

Nói về Facebook những ngày qua có khi lại thừa, khi tên tuổi của họ với vụ bê bối để bên thứ ba là Cambridge Analytica sử dụng thông tin khách hàng vào những mục đích chính trị đã quá phổ biến. Có nhiều góc nhìn và mức độ đánh giá độ nghiệm trọng của sự việc, nhưng Facebook cũng đứng trước những trừng phạt từ tài chính đến những ảnh hưởng chưa dự đoán chính xác được về chiến lược lâu dài và những thay đổi lớn chắc chắn sẽ diễn ra.

Facebook được đánh giá là nơi tô vẽ cuộc sống của bạn như một bức tranh đầy màu sắc với những lớp sơn bóng bẩy, những nét vẽ đẹp đẽ (theo The Four), tuy nhiên qua đó, hàng loạt hoạt động, tính cách, hình ảnh, quan hệ, sở thích,… của bạn được vạch trần qua những thói quen và hành vi sử dụng.

Chúng ta được Facebook dẫn dắt để khai thác đến trần trụi bản chất của mình với một tâm thế đầy hứng khởi và trở thành một thói quen ăn sâu khó bỏ.

Facebook tuyên bố sẽ thay đổi, nhưng cũng đưa ra vấn đề sẽ thu phí nếu nguồn thông tin cá nhân của người sử dụng được kiểm soát an toàn và chặt chẽ. Rõ ràng, nguồn dữ liệu mà Facebook thu được khi bán cho bên thứ ba hay các khách hàng doanh nghiệp đã từng mang đến cho hãng lợi nhuận khổng lồ.

# Google

Vụ bê bối của Facebook kéo gã khổng lồ Google vào danh sách những công ty công nghệ nằm trong tầm kiểm soát chặt chẽ khi Google cũng là một trong những công ty đang nắm trong tay những dữ liệu khổng lồ liên quan đến người dùng. Những gì Google có thể làm khi sử dụng những thống kê về hành vi của người dùng trên nền tảng của mình thật sự khủng khiếp.

Một ví dụ nhỏ mang tính tích cực, năm 2009, Google đã sử dụng dữ liệu Big Data để phân tích và dự đoán việc ảnh hưởng, lan truyền của dịch cúm H1N1. Dịch vụ này có tên là Google Flu Trends. Những kết quả Google rút ra được là từ những từ khóa tìm kiếm liên quan đến dịch H1N1. Kết quả được kiểm chứng là rất sát so với kết quả do 2 hệ thống cảnh báo cúm độc lập Sentinel GP và HealthStat đưa ra.

Bằng những tìm kiếm trên nền tảng này, chúng ta đã tự động trút hết những thầm kín riêng tư với người khổng lồ, cả những điều chúng ta không thể chia sẻ với cha mẹ, bạn thân, bác sĩ hay thậm chí cả linh mục – theo The Four.

Như vậy, những tìm kiếm, những câu hỏi của chúng ta trên nền tảng này, sau những thống kê sẽ giúp Google có được những dữ liệu về tính cách, hành vi, quan điểm, lối sống,… của người sử dụng.

Ngoài những bê bối về phân biệt chủng tộc, độc quyền,… Google đã từng đứng trước các đơn khiếu nại về việc xâm nhập bất hợp pháp và cho phép người khác thu thập dữ liệu cá nhân của người dùng điện thoại Android mà không được sự đồng ý. Khiếu nại tố cáo việc Google cho phép các nhà phát triển ứng dụng thu thập vị trí địa lý, tuổi tác, giới tính, mã bưu điện, hoạt động người dùng, ID thiết bị và các thông tin khác.

# Apple

Tương tự như hai “ông lớn” nêu trên, Apple là một trong những công ty công nghệ liên tục đối mặt với những khiếu nại, kiện tụng. Mới đây khi điều trần trước Quốc hội Mỹ, CEO Mark Zuckerberg của Facebook đã… khều nhẹ “quả táo cắn dở” khi cho rằng Apple cũng có những thuật toán và cơ chế khai thác thông tin người dùng trên điện thoại của họ.

Một trong những dẫn chứng có thể thấy Mark đúng là việc Apple thừa nhận và xin lỗi cho việc làm chậm thế hệ iPhone cũ khi người dùng nâng cấp phần mềm lên phiên bản mới.

Bằng việc lèo lái tâm lý người tiêu dùng rằng chỉ có 1% người trên thế giới có thể mua được các sản phẩm của Apple, hãng đã khiến người sử dụng tin rằng họ thông minh và tinh tế khi có được sản phẩm khan hiếm trong tay – theo The Four.

Cách nào khiến Apple có thể có được những chiến lược như vậy ngoài việc hiểu được hành vi và tâm lý người dùng. Việc khai thác tốt nguồn tài nguyên dữ liệu về người dùng đã mang đến cho Apple những bước đi và chiến lược tốt. Dĩ nhiên, bên cạnh đó luôn là những rủi ro về kiện tụng.

# Amazon

Với Amazon, tiêu chí “Dữ liệu thống trị tất cả” là kim chỉ nam cho tất cả mọi hoạt động của hãng. Khả năng tận dụng tốt dữ liệu người dùng là chìa khoá để gia tăng giá trị vòng đời của mỗi khách hàng, qua đó thúc đẩy giá trị doanh nghiệp. Amazon là kẻ vô cùng lão luyện trong việc sử dụng dữ liệu của mình để giữ chân khách hàng, buộc họ phải tiếp tục đưa ra quyết định mua hàng với những chiêu thức marketing vô cùng chuẩn xác.

Dữ liệu của Amazon nằm trong hệ thống của họ, và vì thế công ty này có thể tận dụng được lợi thế dữ liệu xuyên suốt chiều dài lịch sử của mình một cách quy chuẩn, thống nhất, và khả năng am hiểu những khách hàng trung thành của mình muốn gì với độ chính xác lên tới 100%.

Tầm quan trọng của dữ liệu khách hàng liên quan đến sự sống còn hay định giá của một công ty như Amazon. Trên thực tế, những công ty trên nền tảng web với dữ liệu người dùng chất lượng cao như Amazon sẽ có định giá doanh nghiệp cao hơn nhiều so với một công ty với quy mô doanh thu tương tự nhưng có ít dữ liệu giá trị hơn. Ví dụ: Walmart, dù công ty này có doanh thu gấp 4 lần nhưng chỉ được định giá bằng một nửa Amazon.

Vụ bê bối của Facebook chắc chắn sẽ đặt Amazon – người đang nắm giữ nguồn dữ liệu khổng lồ và quy củ này dưới sự giám sát khắt khe cùng những điều luật ràng buộc về cách thức sử dụng “mỏ vàng” này một cách gắt gao nhất.

Có thể thấy, “bộ tứ quyền lực” đang thống trị nền kinh tế số cơ bản đều phát triển và lớn mạnh bên cạnh tài năng thì phần lớn dựa vào nguồn dữ liệu khổng lồ – Big Data.

Chính vì vậy, việc các “ông lớn” bằng cách này hay cách khác bất chấp khai thác dữ liệu khách hàng là điều hiển nhiên. Khi những gì có thể khai thác được từ Big Data hay AI (trí tuệ nhân tạo) dựa trên những hiểu biết của thế kỷ 21 này còn nhỏ bé, hãy chờ xem thế giới sẽ mang lại cho chúng ta những gì, những “ông lớn” nào khác sẽ xuất hiện với những công nghệ mới soán ngôi Tứ Đại Quyền Lực đương thời.

Có tên gọi “Data Abuse Bounty”, chương trình là cơ hội hấp dẫn dành cho những “thợ săn tiền thưởng” giới công nghệ tìm ra bất cứ tác nhân nào vi phạm điều luật riêng tư trong dịch vụ của Facebook. Thủ phạm có thể là cá nhân, tập thể hay cả một công ty – thế nào cũng được tính.

Những lỗ hổng dữ liệu của Facebook chính là vấn đề nóng nổi lên gần đây được đem ra bàn luận. Và chắc chắn rằng Mark Zuckerberg không bao giờ muốn rơi vào trường hợp phải căng thẳng trước Quốc hội Mỹ để điều trần trong hai ngày về bê bối để rò rỉ thông tin người dùng một lần nào nữa.

Mạng xã hội lớn nhất hình tinh này đang muốn tận dụng luôn cả nguồn lực từ chính cộng đồng người dùng gần gũi của mình để tìm ra một “vụ phốt tiềm ẩn” tiếp theo và xử lý kịp thời trước khi nó vỡ lở với hậu quả lớn như vừa qua.

Ngày 10, 11/4, CEO Facebook phải điều trần trước Quốc hội Mỹ vì để rò rỉ dữ liệu người dùng.

Tuy nhiên, để giành giải thưởng cũng không hề đơn giản vì tác nhân bạn tìm ra phải có mức độ gây hại cho trên 10.000 người dùng mới được tính là rủi ro hợp lệ để nhận thưởng. Ngoài ra, đó phải là hành động “ăn cắp và lợi dụng” dữ liệu, chứ chỉ “thu thập” thôi thì vẫn còn nhẹ, chưa được tính – vì Facebook cũng thu thập dữ liệu của chúng ta đó thôi, nhưng không dùng nó để làm trái luật pháp. Cuối cùng, những gì tìm được phải là mới hoàn toàn, đến nỗi Facebook cũng chưa nhận ra để xử lý.

Tùy theo thành tích tìm được mà người có công sẽ được thưởng từ 500-40.000 USD. Các trường hợp như virus, mã độc, lỗi lập trình và lăng mạ,… sẽ không được tính ở đây.

Mới đây, sau vụ rò rỉ thông tin người dùng từ Facebook nổi lên, rất nhiều người đã vội tải về dữ liệu của họ và phát hiện rất nhiều sự thật động trời về Facebook. Tuy nhiên, đây không phải là kẻ duy nhất lưu trữ thông tin về người dùng, mà còn một “tên tham lam” khác cũng âm thầm thu thập thông tin của người dùng, đó là Google.

Nếu thử tải về toàn bộ dữ liệu người dùng được Google lưu trữ, có thể bạn còn sốc hơn khi biết họ đang trữ hàng Gigabyte dữ liệu về bạn. Để dễ hình dung thì con số này tương đương với hàng triệu tài liệu Word về bạn, rõ ràng nhiều hơn bạn tưởng rất nhiều. Nguy hiểm hơn, cả hai “ông cá mập” này còn lưu trữ những thứ mà thậm chí bạn cũng không để ý.

Vậy họ lưu những gì về bạn?

Google biết bạn đi đâu

Mỗi khi bạn bật tính năng định vị, Google điều lưu thông tin định vị của bạn lại. Thậm chí nếu muốn, bạn cũng có thể xem những thông tin định vị này kể từ khi bạn sử dụng điện thoại tới giờ. Họ thậm chí còn lưu khá chi tiết nhiều thông tin mà người dùng cũng thường không để ý như bạn mất bao lâu để đi từ địa điểm này đến địa điểm khác. Bạn không tin ư, nhấn vào đây để tự xem nhé.

Google biết mọi thứ mà bạn tìm kiếm và đã xóa

Nếu thông tin về định vị chưa khiến bạn sợ hãi, thì Google còn lưu mọi thông tin về lịch sử tìm kiếm của bạn trên tất cả các thiết bị. Điều đó có nghĩa là ngay cả khi bạn xóa lịch sử tìm kiếm trên một thiết bị, thì dữ liệu này vẫn còn lưu lại ở những thiết bị khác. Xem thông tin về hoạt động của bạn tại đây.

Google có cả một profile về bạn cho mục đích quảng cáo

Google tạo một profile quảng cáo dựa trên thông tin mà bạn cung cấp, nhưng họ sử dụng phần lớn là thông tin mà bạn vô tình cung cấp mà không hề hay biết, chẳng hạn như vị trí, giới tính, độ tuổi, thói quen, sự nghiệp, mối quan tâm, mối quan hệ và thậm chí là cân nặng và thu nhập nữa. Xem thông tin này tại đây.

Google biết mọi app mà bạn sử dụng

Google lưu trữ thông tin trên mọi app và extension mà bạn sử dụng. Họ biết bạn thường dùng chúng như thế nào, ở đâu và dùng nó để tương tác với ai. Điều đó cũng đồng nghĩa Google biết bạn nói chuyện với ai trên Facebook, từ quốc gia nào và thậm chí giờ đi ngủ của bạn nữa. Xem thông tin này tại đây.

Google biết mọi lịch sử tìm kiếm YouTube của bạn

Cũng tương tự như lịch sử tìm kiếm, Google lưu lại mọi lịch sử tìm kiếm trên YouTube của bạn, nhờ đó họ có thể dùng thuật toán để nội suy liệu bạn có phải là người bảo thủ hay tư tưởng mở, thậm chí bạn theo đạo gì và có đang buồn chán hay v.v… và v.v… Xem dữ liệu tại đây.

Dữ liệu mà Google nắm được về bạn nhiều không thể tả

Nếu bạn không tin điều này thì hãy nhấn vào đây. Trong này có chứa tất cả mọi thông tin do bạn tạo ra, từ bookmark cho tới email cá nhân hay contact (danh bạ) và cả file trên Google Drive, hình mà bạn đã chụp trên điện thoại, các sản phẩm mà bạn mua từ dịch vụ của Google v.v…

Thậm chí nếu bạn có sử dụng thì họ còn có dữ liệu về lịch của bạn, các cuộc chuyện trò qua hangouts, lịch sử vị trí, nhạc mà bạn nghe, sách mà bạn mua từ Google hay các nhóm mà bạn tham gia, trang web mà bạn tạo, điện thoại mà bạn sở hữu, những trang web mà bạn chia sẻ, hay thậm chí là bạn di chuyển bao nhiêu bước một ngày.

Facebook cũng có rất nhiều thông tin tương tự Google về bạn

Không chỉ Google mà Facebook cũng cho phép người dùng có thể tải dữ liệu cá nhân của họ về. Và tùy vào khối lượng bạn chia sẻ hay tương tác mà nó có thể từ vài trăm MB đến vài GB. Trong đó bao gồm cả những tin nhắn, tin nhắn voice hay file mà bạn đã từng gởi và tất cả contact trong điện thoại nữa.

Facebook lưu mọi thứ từ sticker cho tới cả vị trí đăng nhập của bạn

Không chỉ có thể, Facebook còn lưu trữ những thứ mà họ nghĩ là bạn có thể quan tâm, dựa trên những thứ mà bạn like hay khi trò chuyện với bạn bè. Ngay cả những sticker mà bạn từng gởi trên Facebook hay vị trí đăng nhập vào Facebook cũng đều được lưu trữ rất cẩn thận, từ vị trí cho tới thời gian và trên thiết bị nào. Ngay cả các app mà bạn từng kết nối với tài khoản Facebook cũng không nằm ngoài tầm nhắm của Facebook.

Họ thậm chí biến webcam và microphone thành thiết bị theo dõi bạn

Dữ liệu mà họ thu thập không những theo dõi vị trí của bạn, ứng dụng nào được bạn cài đặt, khi nào bạn dùng chúng và dùng để làm gì, mà còn truy cập vào webcam và microphone bất kỳ lúc nào, contact, email, lịch, lịch sử cuộc gọi, tin nhắn bạn nhận và gởi, file tải về, chơi game gì, hình ảnh và video, nhạc, lịch sử tìm kiếm, lịch sử truy cập web hay thậm chí là đài phát thanh mà bạn nghe nữa.

Google biết quá nhiều thứ về bạn

Chẳng hạn, nhờ ứng dụng Google Calendar (Lịch) mà bạn sử dụng, Google biết cả những sự kiện mà bạn thêm vào, liệu bạn có tham gia hay không và tham gia vào thời điểm nào. Hay như dữ liệu Google Drive mà bạn tải về từ Takeout, có cả những dữ liệu mà bạn đã xóa đi. Rồi bạn có đi tập gym hay đi bất cứ đâu thì cũng đều bị Google ghi nhận lại trong Google Fit

Hình, email, hay các hoạt động của người dùng, cũng như rất nhiều thứ khác như lịch sử tìm kiếm, đều được Google lưu trữ lại rất cẩn thận. Chẳng hạn như hình chụp bằng điện thoại khi tải từ Takeout về được chia ra theo năm, bao gồm cả thông tin về việc tấm hình đó được chụp ở đâu và khi nào. Thậm chí những email mà bạn đã gởi hoặc nhưng, kể cả những mail đã xóa hay đánh dấu là thư rác cũng được ghi nhận.

Các thông tin về hoạt động của người dùng như các quảng cáo mà bạn xem hoặc nhấn vào, các app từng sử dụng và thời điểm sử dụng, các website mà bạn từng truy cập và thời gian truy cập, thậm chí các app từng cài hoặc tìm kiếm cũng không nằm ngoài “tầm nhắm” của Google. Ngay cả những hình ảnh mà bạn từng tìm kiếm hoặc lưu về máy, cũng được ghi nhận lại vị trí tìm kiếm, những thông tin đã đọc hoặc tìm kiếm, kể cả video từ YouTube, đều được Google lưu lại không sót một thông tin nào.

Tất cả những thông tin này đều quá đủ để bất kỳ ai có thể “đọc vị” một người. Trong khi chúng ta không bao giờ cho phép ai có thể đặt camera hay microphone trong nhà hay theo dõi vị trí của mình, thì thực tế chúng ta đang tự nguyện làm điều đó với Google hay Facebook. Bạn đã thấy đáng sợ chưa?

Tham khảo: TheGuardian

Ảnh: An Nhiên

Consumer Reports – tổ chức phi chính phủ chuyên bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng đã phát hiện ra hàng triệu smart TV có thể bị hacker điều khiển thông qua các lỗi bảo mật đơn giản. Điều này thật nguy hiểm vì với những lỗi bảo mật như thế, chỉ cần hacker trình độ bình thường vẫn có thể chiếm quyền điều khiển chuyển kênh, bật nội dung kích động hay tăng giảm âm lượng, gây hoang mang cho người dùng.

Những cái tên lớn được nêu danh với khả năng bị tấn công qua giao diện lập trình ứng dụng (API) như Samsung hay TCL tích hợp dịch vụ Roku. Samsung cho biết sẽ cập nhật API ngay khi có thể; trong khi đó Roku cho rằng cuộc đánh giá này không chính xác và người dùng của dịch vụ truyền hình trực tuyến này không gặp phải nguy cơ mất an toàn.

Để bảo vệ mình khỏi việc có thể bị thu thập thông tin, người dùng được khuyến cáo cài đặt lại TV về factory setting, tắt chế độ ACR trong menu cài đặt, hay tắt kết nối wifi của TV.

Việc thông tin cá nhân của người dùng bị thu thập không phải chưa từng xảy ra. Tháng 2/2017, Vizio – hãng chuyên sản xuất TV thông minh đã bị phạt hơn 2 triệu USD vì thu thập dữ liệu của khách hàng dùng Smart TV của mình khi chưa được phép. Trước đó,  Samsung và LG cũng phải đối mặt với cáo buộc tương tự.