Dưới đây là 6 hệ điều hành mà mình cho rằng đại diện cho tinh thần sáng tạo và phản kháng nhẹ nhàng của người dùng công nghệ hiện nay.

Zorin OS – Cánh cổng mượt mà từ Windows sang Linux

Zorin OS là bản Linux đầu tiên mình cài khi rời Windows – và phải nói rằng, nó khiến mình cảm thấy như chưa từng rời đi. Giao diện gần như sao chép lại trải nghiệm của Windows (hoặc macOS nếu bạn muốn), nên ai từng dùng Windows đều thấy thân thuộc.

Zorin còn tích hợp Zorin Connect, giúp đồng bộ thông báo, tin nhắn, và file giữa điện thoại và máy tính – một điểm cộng lớn so với Windows 11. Dựa trên nền Ubuntu, nó kế thừa sự ổn định và kho ứng dụng khổng lồ, nhưng giao diện lại được tinh giản, mượt mà và yên tĩnh.

Nếu bạn đang tìm “cửa ngõ an toàn” để bước vào thế giới Linux, Zorin OS là lựa chọn hoàn hảo – thân thiện, bảo mật, và dễ dùng hơn bạn tưởng.

Tải Zorin OS

Haiku – Nơi BeOS sống lại

Haiku là một dự án khiến mình tò mò vì nó không dựa trên Linux, mà được viết lại hoàn toàn từ đầu – kế thừa tinh thần của BeOS, hệ điều hành huyền thoại cuối thập niên 90. Điều đặc biệt ở Haiku là sự nhẹ, nhanh, và liền mạch. Mọi thứ trong nó – từ kernel đến giao diện – đều do một đội nhỏ tự tay xây dựng, nên phản hồi cực kỳ nhanh, gần như không có độ trễ.

Haiku khởi động chỉ trong vài giây, chạy mượt trên cả máy cũ, và cộng đồng tuy nhỏ nhưng cực kỳ tâm huyết. Nó khiến mình nhớ lại cảm giác dùng máy tính vì “thú vui”, chứ không phải vì nghĩa vụ công việc.

Tải Haiku

SerenityOS – Khi hoài niệm và kỹ thuật gặp nhau

Nếu bạn yêu những giao diện cổ điển của Windows 95 hay Mac OS 9, SerenityOS là một “tác phẩm nghệ thuật” bạn nên thử. Được sáng tạo bởi Andreas Kling, dự án này xây dựng toàn bộ từ con số 0 – từ kernel, file manager, cho đến trình duyệt riêng.

SerenityOS mang nét “thủ công” cực kỳ tinh tế: từng icon, hiệu ứng, và cửa sổ đều mang dấu ấn của sự tỉ mỉ. Mình thích cách cộng đồng gọi đây là “hệ điều hành được làm bằng tình yêu”. Nó chưa đủ ổn định để dùng hằng ngày, nhưng là ví dụ hoàn hảo cho việc đam mê có thể biến thành cả một vũ trụ phần mềm.

Tải SerenityOS

Ultramarine Linux – Khi Fedora trở nên thân thiện

Fedora vốn nổi tiếng với độ “kỹ thuật” cao, nhưng Ultramarine lại khiến nó dễ dùng và gần gũi hơn rất nhiều. Hệ điều hành này được tối ưu hóa để chạy mượt, có đầy đủ codec, Flatpak, và kho ứng dụng cài sẵn – tức là bạn không phải vật lộn với dòng lệnh như xưa.

Ultramarine cho phép chọn nhiều giao diện như GNOME, Pantheon hay Budgie, giúp người dùng tìm được phong cách riêng. Mình đánh giá nó là bản Fedora “đủ thân thiện cho người mới, đủ mạnh cho dân chuyên”.

Tải Ultramarine Linux

Vanilla OS – Khi Linux biết “tự bảo vệ mình”

Vanilla OS là một bản phân phối cực kỳ thú vị. Thay vì cho phép người dùng thay đổi mọi thứ (và dễ phá hệ thống), nó dùng cơ chế immutable system – tức là phần lõi không thể bị ghi đè.

Điều này giúp Vanilla OS gần như miễn nhiễm với lỗi cập nhật hoặc xung đột phần mềm, điều mà người dùng Windows chắc chắn hiểu rất rõ. Hệ thống còn cho phép dùng nhiều kiểu cài app khác nhau (APT, DNF, Flatpak), nên bạn vừa có sự linh hoạt, vừa giữ được độ ổn định.

Vanilla OS vẫn đang ở giai đoạn non trẻ, nhưng mình tin nó là hướng đi đúng cho tương lai Linux desktop: vừa an toàn, vừa hiện đại.

Tải Vanilla OS

ReactOS – Hồi sinh “Windows cổ điển” theo cách mã nguồn mở

Nếu bạn từng nhớ giao diện Windows XP và muốn một phiên bản không phụ thuộc Microsoft, ReactOS chính là “giấc mơ mở”. Dự án này cố gắng tái tạo toàn bộ Windows – từ giao diện, API đến khả năng chạy ứng dụng .exe – hoàn toàn bằng mã nguồn mở.

Dù vẫn còn ở giai đoạn alpha, ReactOS đã có thể chạy được nhiều phần mềm cũ và tiếp tục phát triển đều đặn. Điều mình thích nhất ở ReactOS là sự kiên trì – sau hơn 20 năm, đội ngũ nhỏ bé ấy vẫn tiếp tục tiến từng bước nhỏ để xây dựng một “Windows tự do”.

Tải ReactOS 

Những cái tên như Zorin, Haiku hay SerenityOS có thể không bao giờ trở thành “mainstream”, nhưng chúng thể hiện tinh thần sáng tạo, tự do và đa dạng mà người dùng công nghệ đang tìm kiếm. Khi Windows dần bị ràng buộc bởi quảng cáo, dịch vụ nền, và các điều khoản khó hiểu, những dự án nhỏ này lại âm thầm chứng minh rằng:

“Tự do công nghệ không chỉ là lựa chọn, mà còn là một phong cách sống.”

Thế là mình bắt đầu một thử thách kéo dài 7 ngày – sống và làm việc chỉ bằng các ứng dụng portable. Không cài đặt, không registry, không dấu vết. Mọi thứ – từ trình duyệt, phần mềm văn phòng đến công cụ chỉnh ảnh – đều phải chạy trực tiếp từ chiếc USB nhỏ bé của mình. Và đây là câu chuyện của mình trong tuần “tối giản kỹ thuật số” đó.

“Mang” cả trình duyệt đi khắp nơi – Firefox Portable

Vì công việc của mình là viết lách, trình duyệt gần như là “văn phòng thứ hai”. Mình chọn Firefox Portable vì cộng đồng đánh giá cao tốc độ và quyền riêng tư. Cài đặt cực đơn giản: tải gói nén, bung ra USB, và thế là xong — không cần cài, không cần quyền admin.

Trải nghiệm thật sự thú vị:

• Mình đăng nhập tài khoản Google, email, CMS… mà không lo lưu cookie hay lịch sử trên máy người khác.

• Toàn bộ extension, bookmark, mật khẩu đều theo mình khắp nơi.

• Khi rút USB ra, mọi dấu vết biến mất hoàn toàn khỏi máy chủ.

Cảm giác thật lạ: ngồi ở quán cà phê, cắm USB vào laptop của bạn bè và “mở văn phòng riêng” chỉ sau vài giây.

Làm việc văn phòng mà không cần Microsoft – LibreOffice Portable

Mọi chuyện suôn sẻ cho đến khi một người bạn nhờ mình giúp làm bảng tính Excel. Bình thường mình sẽ mở Microsoft 365, nhưng nhớ lại thử thách “no install”, mình tìm đến LibreOffice Portable.

Và bất ngờ thay, nó hoạt động hoàn hảo:

• Writer mở file .docx mà không vỡ định dạng.

• Calc xử lý công thức, định dạng có điều kiện và VLOOKUP mượt mà như Excel.

• Impress tạo slide thuyết trình cơ bản nhanh gọn.

• Không cần bản quyền, không popup “Sign in to activate”.

Tất cả gói gọn trong một thư mục 400MB trên USB. Thậm chí mình còn có thể xuất PDF ngay trong menu File – thứ mà Office phải cài thêm extension.

Nếu bạn làm việc offline hoặc không muốn trả phí cho Microsoft 365, LibreOffice Portable là “chiếc chìa khóa văn phòng di động” hoàn hảo.

Chỉnh ảnh bằng GIMP Portable – “Photoshop trong túi áo”

Làm nội dung thì hình ảnh là điều không thể thiếu. Mình thử GIMP Portable – phiên bản rút gọn của trình chỉnh sửa ảnh mã nguồn mở nổi tiếng.

Kết quả khiến mình ấn tượng:

• Chạy trực tiếp từ USB, mở ảnh JPG/PNG nhanh chóng, có cả layer, filter, brush như Photoshop.

• Resize, crop, thêm text, làm mờ thông tin – tất cả đều mượt mà.

• Giao diện hơi thô, nhưng hiệu năng ổn định, không crash dù chạy trên laptop không cài gì khác.

Thực sự, GIMP biến chiếc USB của mình thành một studio mini để làm ảnh bất cứ đâu.

Sống sót trọn tuần – và nhận ra nhiều điều

Mình đã hoàn thành thử thách mà không cài thêm bất kỳ phần mềm nào.
Nhưng không phải mọi thứ đều hoàn hảo.

Ưu điểm mình rút ra:

• Tự do tuyệt đối: USB cắm đâu, làm việc đó.

• Không phụ thuộc hệ thống: Dù máy không có quyền admin vẫn chạy được.

• Không để lại dấu vết: Rút USB ra, máy sạch như mới.

• Bảo mật riêng tư hơn: Không lưu mật khẩu hay lịch sử duyệt web.

Nhưng cũng có vài bất tiện:

• Tốc độ ghi/đọc USB khiến việc load file chậm hơn chút.

• Không có cập nhật tự động – phải tải bản mới thủ công.

• Rủi ro bảo mật: nếu USB bị mất, toàn bộ dữ liệu đi theo.

• Và một số phần mềm lớn (như Premiere, Photoshop) không có bản portable chính thức.

Dù vậy, cảm giác “máy tính không cài gì mà vẫn làm được mọi thứ” thực sự rất giải phóng.

Danh sách ứng dụng portable mình đã dùng trong tuần

Portable apps không dành cho tất cả, nhưng đáng để thử

Sống một tuần chỉ với portable apps khiến mình nhìn lại cách mình phụ thuộc vào phần mềm thế nào. Thay vì cài hàng tá chương trình, mình chỉ giữ những gì thật sự cần thiết và có thể mang theo.

Nếu bạn là:

• Freelancer, người di chuyển nhiều, dân IT,

• Hay chỉ đơn giản là muốn máy tính luôn sạch sẽ và bảo mật hơn,
  thì portable apps chính là “một lối sống tối giản kỹ thuật số” đáng thử ít nhất một lần.

Cắm USB → Mở trình duyệt → Viết bài → Gửi email → Rút USB → Biến mất không dấu vết. Tất cả công việc của mình gói gọn trong 64GB – và một chút tự do mà Windows chưa bao giờ mang lại. Một tuần với portable apps giúp mình hiểu rằng: “Năng suất không đến từ việc cài nhiều phần mềm, mà từ khả năng mang thế giới làm việc của bạn đi bất cứ đâu.” Và đôi khi, một chiếc USB nhỏ lại chính là văn phòng di động tốt nhất bạn từng có.

Khi 30GB “bốc hơi” chỉ trong một lệnh duy nhất

Mình vốn tưởng “Sleep” và “Hibernate” chỉ là hai cách nghỉ khác nhau của máy. Nhưng thực ra:

• Sleep: máy vẫn cấp điện cho RAM, nên mọi thứ lưu tạm thời trong bộ nhớ.

• Hibernate: Windows ghi toàn bộ nội dung RAM xuống ổ đĩa rồi tắt máy hoàn toàn.

Chính file ghi đó là hiberfil.sys. Nó nằm “ẩn” trong ổ C, và có thể to bằng chính dung lượng RAM của bạn (hoặc hơn). Với 32GB RAM, mình mất chừng đó dung lượng chỉ để duy trì một tính năng… mà mình chưa bao giờ dùng đến.

Thế là mình mở Command Prompt (Admin) và gõ dòng:

Enter một cái — boom, file 30GB biến mất ngay lập tức. Tốc độ ổ đĩa cũng thấy nhẹ hơn hẳn.

Hibernation là gì và vì sao nó vẫn tồn tại?

Windows giữ lại chế độ Hibernate vì hai lý do chính:

1. Tương thích ngược: nhiều bo mạch chủ cũ hoặc BIOS vẫn phụ thuộc vào trạng thái nguồn này.

2. Fast Startup: tính năng khởi động nhanh của Windows (sau khi tắt máy) thực ra là một dạng “hibernation một phần”.

Tuy nhiên, đó là chuyện của những năm 2000. Giờ đây, với:

• SSD tốc độ cực nhanh,

• lượng RAM dồi dào,

• và khả năng resume gần như tức thì từ Sleep, thì Hibernation trở thành một di sản lỗi thời hơn là tiện ích.

Vì sao mình quyết định tắt Hibernation hoàn toàn

Giải phóng hàng chục GB dung lượng ổ C

Với ổ SSD 512GB, 30–40GB không hề nhỏ. Nó đủ để cài thêm vài phần mềm, giữ vài project lập trình, hay thêm vài game nặng. Và file hiberfil.sys không thể xóa thủ công nếu không tắt Hibernation trước — nên chỉ còn cách “powercfg /hibernate off”.

Tránh hao mòn SSD không cần thiết

Mỗi lần Hibernate, Windows ghi toàn bộ nội dung RAM xuống SSD — nghĩa là hàng chục GB dữ liệu bị ghi đi ghi lại. Với ổ cứng HDD thì chẳng đáng kể, nhưng với SSD — mỗi chu kỳ ghi đều tính vào tuổi thọ (TBW). Nếu bạn hibernate mỗi ngày, lượng ghi thừa này có thể rút ngắn vòng đời SSD đáng kể theo thời gian.

Tránh lỗi khi dual-boot với Linux

Nếu bạn cài song song Windows và Linux như mình, hibernation còn nguy hiểm hơn: Windows “khóa” phân vùng NTFS ở trạng thái suspend. Khi boot sang Linux, bạn sẽ không mount được ổ đĩa — thậm chí có nguy cơ mất dữ liệu hoặc lỗi phân vùng. Sau khi tắt hibernation, mình có thể truy cập ổ Windows từ Linux thoải mái, không còn cảnh “drive is in hibernated state”.

Giảm các tiến trình nền và đơn giản hóa khởi động

Tắt Hibernation đồng nghĩa Fast Startup cũng tắt theo. Thực tế, với SSD, Windows 11 chỉ boot mất vài giây, nên mình chẳng thấy khác biệt.Ngược lại, quá trình shutdown mượt hơn, không còn lưu lại trạng thái nửa vời khiến đôi khi Windows khởi động lại bị lỗi hoặc “mất session”.

Cách tắt Hibernation chỉ trong 10 giây

1. Mở Command Prompt (Admin) hoặc Windows Terminal (Admin)

2. Nhập lệnh:

   powercfg /hibernate off


3. Nhấn Enter

4. (Tùy chọn) Vào C:\ để xác nhận file hiberfil.sys đã biến mất.

Nếu sau này bạn muốn bật lại:

Khi nào nên giữ lại Hibernation

Tuy mình tắt hoàn toàn, nhưng có một số trường hợp nên giữ lại:

• Laptop thường xuyên di chuyển, dễ hết pin bất ngờ: Hibernate giúp bạn khôi phục phiên làm việc y nguyên.

• Người thích Fast Startup: dù chênh lệch chỉ 1–2 giây, có thể bạn vẫn muốn khởi động nhanh hơn chút.

• Thiết bị không dùng Sleep ổn định (ví dụ: một số laptop cũ tự “tỉnh dậy” khi sleep).

Nếu bạn thuộc nhóm này, hãy giữ Hibernate, nhưng kiểm tra định kỳ kích thước hiberfil.sys (bằng dir /ah c:\) để đảm bảo nó không chiếm quá nhiều dung lượng.

Thử nghiệm thực tế của mình

Kết quả rõ ràng: được nhiều, mất chẳng bao nhiêu.

Một tweak nhỏ, hiệu quả lớn

Hibernation từng hữu ích trong thời đại ổ cứng cơ và RAM ít ỏi. Nhưng năm 2025, nó chỉ là “di sản” chiếm chỗ. Tắt nó đi, bạn sẽ:

• Lấy lại vài chục GB dung lượng quý giá,

• Giảm hao SSD,

• Tránh rắc rối với dual-boot,

• Và có một hệ thống “sạch” hơn, khởi động nhanh không kém.

Nếu bạn đang dùng PC bàn với nguồn ổn định, đừng ngần ngại: hãy tắt Hibernation ngay hôm nay. Còn nếu dùng laptop — hãy giữ nó như tấm lưới an toàn. Quan trọng là biết khi nào thật sự cần, chứ không phải bật chỉ vì… nó có sẵn.

Khi mình tắt Hibernation lần đầu, cảm giác giống như dọn được một góc nhà lâu ngày đầy bụi. Mọi thứ chạy nhẹ hơn, ổ C trống hơn, và mình hiểu hơn về cách Windows thực sự hoạt động. Đôi khi, hiệu năng tốt không đến từ việc cài thêm, mà là dám gỡ bỏ những thứ ta không còn cần.

iOS 18.6.2 hiện có sẵn với cập nhật bảo mật

Apple vừa phát hành phần mềm mới cho người dùng iPhone, có thể tải về từ Cài đặt ⇾ Cài đặt chung ⇾ Cập nhật phần mềm.

Bản cập nhật trước đó, iOS 18.6.1, đã mang lại tính năng hỗ trợ đo nồng độ oxy trong máu cho các mẫu Apple Watch tương thích.

Tuy nhiên, iOS 18.6.2 không được kỳ vọng sẽ có bất kỳ tính năng mới nào cho người dùng.

Thay vào đó, bản cập nhật này tập trung vào “sửa lỗi bảo mật quan trọng”.

Dưới đây là ghi chú phát hành của Apple:

Bản cập nhật này cung cấp các sửa lỗi bảo mật quan trọng và được khuyến nghị cho tất cả người dùng.

Để biết thông tin về nội dung bảo mật của các bản cập nhật phần mềm của Apple, vui lòng truy cập trang web này: https://support.apple.com/100100

Có khả năng iOS 18.6.2 sẽ là bản cập nhật phần mềm cuối cùng cho iPhone trước khi iOS 26 ra mắt vào tháng tới.

Hiện tại vẫn chưa có bằng chứng nào cho thấy iOS 18.7 đang được phát triển, nhưng điều đó có thể thay đổi trong thời gian tới.

Trong trường hợp không có bản cập nhật 18.7, bản phát hành lớn tiếp theo cho iPhone sẽ là iOS 26. Nó được trang bị nhiều tính năng mới, nổi bật với thiết kế Liquid Glass mới sẽ mang lại diện mạo tươi mới cho macOS, iPadOS, watchOS và hơn thế nữa.

Mặc dù Apple đang sử dụng chu kỳ beta của iOS 26 để loại bỏ càng nhiều lỗi càng tốt từ bản phát hành mới đó, có khả năng iOS 18.6.2 sẽ vẫn là phần mềm iPhone ổn định nhất trong một thời gian.

Vì vậy, dù iPhone của bạn có hỗ trợ iOS 26 hay không, iOS 18.6.2 vẫn sẽ là một lựa chọn vững chắc cho bất kỳ ai không muốn cài đặt bản cập nhật hào nhoáng của Apple ngay khi ra mắt.

Trước đây, TNS có giới thiệu một ứng dụng UWP làm trong suốt thanh tác vụ Windows 10 (TranslucentTB). Nếu bạn yêu thích chế độ trong suốt cho thanh tác vụ thì TNS xin giới thiệu thêm một giải pháp mới. Đó là TaskbarDock.

Một phần mềm mã nguồn mở miễn phí và không cài đặt có thể làm trong suốt thanh taskbar và nhiều khả năng thú vị khác nữa. Bạn vào đây hay liên kết trực tiếp này để tải phần mềm rồi giải nén > bấm đúp TaskbarDock.exe để khởi chạy chương trình.

TaskbarDock chạy nền và ẩn trong khay hệ thống. Bạn bấm chuột phải lên biểu tượng TaskbarDock để chọn chức năng mong muốn.

– Show Start button: Ẩn hiện nút Start.

– Show Tray area: Ẩn hiện khu vực khay hệ thống.

– Transparent: Kích hoạt chế độ trong suốt cho thanh tác vụ.

– Center: Đặt các ứng dụng được ghim và đang mở trên thanh tác vụ vào chính giữa taskbar (tạo cảm giác thanh Dock của Mac với taskbar trong suốt).

– Center Relative: Giống Center nhưng có khả năng tự điều chỉnh (về bên trái) khi ứng dụng được mở.

– Small Icons: Thu nhỏ biểu tượng các ứng dụng trên thanh tác vụ.

– List Taskbar Elements: Hiển thị thành phần trên thanh tác vụ.

Một số máy sẽ mở được trình đơn của TaskbarDock, bạn có thể vào giao diện Settings của phần mềm để thực hiện bằng cách bấm đúp vào biểu tượng chương trình.

TaskbarDock còn nhiều tính năng khác nữa trong đó cho phép bạn thay đổi biểu tượng ứng dụng đang ghim trên thanh tác vụ.

• Mở Customize Icons trong menu.
• Bấm vào ứng dụng muốn đổi > Search icon > chọn file ảnh làm biểu tượng > Open.

Lưu ý: Nếu gặp lỗi khi sử dụng (như thanh tác vụ không thể trong suốt) thì bạn cho File Explorer khởi động lại để khắc phục.

Ứng dụng được cung cấp tại http://www.netdrive.net/(dung lượng 68 MB). Tương thích: Windows 10, Windows 8, Windows 8.1, Windows 7, Windows Vista, Windows XP, Windows Server 2003/2008/2012.

Ứng dụng chỉ cho phép dùng thử trong 30 ngày. Bạn cần tải thêm file kích hoạt bản quyền tại https://goo.gl/sDATbe. Sau đó, mở NetDrive > About > Register License > Import và chọn tập tin netdrive2.dat vừa tải về. Khi thấy dòng chữ Thank you. Your NetDrive registration succeeded là thành công.

Để đưa OneDrive Business vào máy tính, mở thẻ Drives > bấm nút Connect tại OneDrive for Business > Save. Tiếp theo, bạn tiến hành đăng nhập và chấp thuận kết nối. Ứng dụng sẽ tạo một ổ đĩa ảo trên máy tính với kí tự đại diện ngẫu nhiên, bây giờ bạn có thể truy cập và sử dụng 21 TB dung lượng OneDrive. Mặc định, ứng dụng cho phép upload tập tin 4 GB nhưng bạn có thể thay đổi giới hạn mong muốn bằng cách vào Options > Cache > nhập số dung lượng mới tại Use up to […] GB disk cache space.

Bên cạnh OneDrive, ứng dụng còn hỗ trợ kết nối và tạo ổ đĩa ảo cho nhiều dịch vụ lưu trữ đám mây khác như Box, Dropbox, Google Drive, hubiC, Amazon Drive,…

Lưu ý: Nếu ứng dụng không nhận dạng được key bản quyền dù đã kích hoạt thành công trước đó. Bạn có thể khắc phục như sau.

Vào C:\Windows\System32\drivers\etc, bạn sẽ thấy tập tin host > bấm đúp vào và mở bằng Notepad. Tiếp theo, bạn thêm nhập 127.0.0.1 api.netdrive.net vào cuối dòng và lưu lại. Sau đó, mở NetDrive > About > Register License > Import > chọn netdrive2.dat để kích hoạt lại.