Cảm biến vân tay trên smartphone

Việc xác thực đóng vai trò quan trọng trên smartphone và trong suốt chiều dài phát triển nó được hiện thực bằng mật khẩu (chữ & số), mã PIN, mẫu hình và hiện tại có thể nói xác thực bằng sinh trắc học qua nhận dạng vân tay người dùng đã trở thành phương thức phổ biến.

Song song với sự phát triển về tốc độ cùng sự đa dạng chủng loại cảm biến vân tay từ vật lý (điện dung) cho đến nhúng trong màn hình (siêu âm, quang học)…thì vị trí đặt của hệ thống bảo mật sinh trắc học này cũng trở nên linh hoạt hơn.

Theo thời gian, nhà sản xuất cũng quyết định vị trí nằm của cảm biến vân tay khác nhau. Đặc biệt là một số nhà sản xuất như Sony, Apple… trước đây vẫn có “gu” đặt cảm biến vân tay khá cố định. Với Sony, qua các đời Sony Xperia Z5 cho đến XZ1 thì họ vẫn kiên trì đặt cảm biến vân tay ở cạnh bên trùng với nút nguồn của máy. Còn Apple thì chỉ đặt cảm biến vân tay trên nút Home ở mặt trước theo thói quen từ iPhone 5s tới iPhone 8 cho đến khi chi tiết này tiêu biến trên các máy iPhone X.

Mặc dù việc tích hợp cảm biến vân tay trên smartphone không phải do Apple thực hiện đầu tiên, nhưng chính cảm biến vân tay Touch ID trên iPhone 5s ra mắt năm 2013 đã thực sự truyền cảm hứng cho các nhà sản xuất khác phổ biến tính năng này trên smartphone sau đó như Galaxy S5 có cảm biến vân tay cũng nằm trên nút Home.

Vị trí đặt lý tưởng nhất của cảm biến vân tay

Mặc dù cảm biến vân tay hiện đang dần được nhúng vào bên dưới màn hình smartphone nhưng về mặt kỹ thuật thì nó cũng là loại cảm biến đặt ở phía trước, hướng trực tiếp đến người dùng.

Một trong những lợi thế lớn nhất của cảm biến vân tay đặt ở mặt trước smartphone là người dùng dễ thao tác khi đặt smartphone trên một mặt phẳng. Người dùng luôn có thói quen đặt ngửa smartphone lên vì họ không muốn màn hình của nó bị xước hay tổn hại và khi họ làm việc, ở nhà hay bất kỳ đâu thì nếu điện thoại nằm trên bàn thi ta chỉ việc đặt ngón tay lên cảm biến và mở khóa tiện lợi.

So với các vị trí khác thì cảm biến vân tay ở mặt trước giúp người dùng dễ xác định được vị trí đặt ngón tay để thao tác chính xác, chẳng hạn như với cảm biến đặt phía mặt sau thì ta vẫn có thể chạm nhầm sang camera sau của máy dễ gây xước, xòa ống kính.

Mặt trái của cách đặt vân tay điện dung phía trước là nó gây trở ngại cho xu hướng thiết kế tràn viền bởi cần một không gian đủ rộng để đặt cảm biến.

Còn đối với máy quét vân tay nhúng trong màn hình thì kể cả loại siêu âm hay quang học thì hiện tại vẫn chưa thực sự chín muồi về tốc độ phản hồi và độ chuẩn xác so với cảm biến vân tay điện dung nên chưa phải là lựa chọn lý tưởng.

Cũng bởi xu hướng vân tay trong màn hình chưa “trưởng thành” và các nhà sản xuất lại muốn ra mắt các smartphone tràn viền nên đã tích cực đặt cảm biến vân tay ở mặt lưng, một số ít thì đặt ở cạnh máy.

Việc đặt ở mặt lưng giúp tạo điều kiện cho smartphone đạt tỉ lệ hiển thị/thân máy cao đồng thời mang đến nhiều tùy chọn ngón tay để mở khóa bởi thuận theo tự nhiên thì đa số các ngón tay người dùng sẽ đặt ở phía mặt sau. Thế nhưng nếu đặt máy quét vân tay quá gần camera thì dễ gây chạm nhầm ảnh hưởng đến ống kính mà những đại diện của Samsung như Galaxy S8, A6, A8…chính là những ví dụ điển hình.

Dù khá hiếm nhà sản xuất đặt cảm biến vân tay ở cạnh bên nhưng đó có vẻ là vị trí “đẹp” nhất của chi tiết này trên smartphone. Bởi vì bất kể cách bạn cầm điện thoại như thế nào thì sẽ có ít nhất một ngón tay đặt ở cạnh thiết bị.

Và cho dù bạn đặt smartphone úp hay ngửa thì cũng sẽ dễ dàng mở khóa nó nếu quét vân tay ở cạnh máy. Hơn nữa dù đặt ở cạnh bên thì tốc độ hoạt động của cảm biến vân tay vẫn đảm bảo tương tự các vị trí khác. Với cảm biến vân tay ở cạnh sẽ không tạo ra thói quen sử dụng ngón tay nào để mở khóa – như ngón cái thường dùng cho cảm biến ở mặt trước, bốn ngón còn lại phù hợp cho cảm biến ở mặt lưng.

Còn vị trí đặt ở cạnh cho phép người dùng thao tác tự nhiên với ngón tay bất kỳ kể cả tay trái hay phải mà không phải ép mình làm quen. Điểm trừ là cảm biến vân tay ở cạnh luôn có diện tích tiếp xúc với ngón tay nhỏ hơn – bởi nó phải phù hợp với “vòng eo” nhỏ nhắn của smartphone – nên sẽ tạo ra tỉ lệ xác suất mở khóa thất bại cao hơn. Hơn nữa vị trí này của cảm biến vân tay sẽ ảnh hưởng đến thao tác nếu ta dùng ốp lưng dày cho smartphone.

Như vậy, hiện tại vẫn chưa thế kết luận được đâu là vị trí thích hợp nhất của cảm biến vân tay trên smartphone. Và các thức lựa chọn chi tiết này hoàn toàn phụ thuộc vào sự ưa thích của cá nhân và thói quen sử dụng của người dùng. Chúng ta có thể trông chờ loại cảm biến vân tay nhúng trong màn hình – vốn đang dần phổ biến – sẽ càng trở nên hoàn thiện hơn về tốc độ và sự chính xác vì nó gần như hội đủ yếu tố cần thiết để góp mặt trên smartphone đương thời.

Thảo Trần

Lỗi này khá nghiêm trọng khi hệ thống nhận diện vân tay trên các điện thoại Samsung không chỉ dùng để mở khóa màn hình mà còn có thể dùng để thanh toán các dịch vụ thông qua hệ thống Samsung Pay.

Samsung đã thừa nhận lỗi và cho biết sự cố của Galaxy S10 là do “cảm biến vân tay siêu âm dùng để mở khóa thiết bị đã nhận nhầm dạng hình ảnh 3D trên các vỏ bảo vệ màn hình bằng nhựa như vân tay của người sử dụng”.

Samsung đưa ra khuyến cáo cho người dùng của Galaxy S10 và Note 10. 

Hãng đồng thời khuyến cáo những người dùng Galaxy Note10/10+ và S10/S10+/S10 5G nên “xóa đi các dấu vân tay nhận dạng từ trước và cài đặt nhận dạng vân tay mới”.

Bên cạnh đó, khách hàng tạm thời không nên sử dụng các miếng dán bảo vệ màn hình trước khi điện thoại được cập nhật phần mềm sửa lỗi mới, dự kiến sẽ được ra mắt trong tuần sau.

Trước lỗi khá nghiêm trọng này, ngân hàng Kakaobank của Hàn Quốc cũng đã yêu cầu khách hàng không sử dụng chức năng nhận diện vân tay khi đăng nhập dịch vụ của ngân hàng trước khi bản cập nhật phần mềm mới được Samsung đưa ra.

Giấu file bằng vân tay hay khóa ứng dụng bằng vân tay là những tính năng mới phổ biến gần đây nhờ tính năng nhận dạng vân tay trên smartphone. Công nghệ nhận dạng vân tay ngày càng phổ biến trên các thiết bị di động bởi tính tiện lợi và bảo mật tốt hơn so với mật khẩu truyền thống. Công nghệ tiên tiến này cũng được một số ứng dụng bảo mật hỗ trợ mà TNS giới thiệu bên dưới:

I. Trên Android:

Việc tìm một tiện ích khóa ứng dụng Android khá dễ. Người viết xin giới thiệu hai app có tính sử dụng phức tạp đến đơn giản nhất.

1. App lock – Real Fingerprint:

Tiện ích này giúp bạn khóa ứng dụng Android, chụp ảnh kẻ truy cập khi nhập sai mật khẩu, hỗ trợ nhiều hình thức đăng nhập trong đó có nhận dạng vân tay, làm giả thông báo và icon để đánh lừa, ngăn xóa chương trình bằng quyền quản trị viên,…

Ứng dụng tương thích Android 4.1 trở lên. Dung lượng 2,6 MB.

App lock - Real Fingerprint, P (Free, Google Play) →

Vào chương trình, bạn cài đặt và chọn hình thức bảo vệ bằng mã PIN hay hình vẽ Pattern. Tiếp theo, bấm Go to settings để cho chương trình can thiệu vào hệ thống nhằm có quyền khóa ứng dụng. Sau đó, bạn điền địa chỉ email nhằm phục hồi và gửi hình ảnh kẻ xâm nhập khi đăng nhập thất bại > Done.

Danh sách các ứng dụng sẽ hiện ra, bao gồm ứng dụng hệ thống và cài đặt bên ngoài. Chúng được sắp xếp theo từng loại như Wi-Fi và Bluetooth thì xếp vào nhóm nâng cao (Advanced), Settings và Google Play xếp vào nhóm quan trọng (Important), còn lại là các ứng dụng thông thường (Apps).

Để khóa ứng dụng Android nào, bấm lên biểu tượng ổ khóa đang mở. Nếu muốn khóa tất cả, bấm biểu tượng ổ khóa đang mở ở phía trên góc phải. Từ bây giờ, khi mở app nằm trong lựa chọn khóa của bạn thì phải thực hiện thêm bước nhập mã PIN hay vẽ hình. Nếu thực hiện sai quá số lần cho phép thì ứng dụng sẽ tự động chụp lại chân dung thông qua camera trước. Khi hoạt động, ứng dụng cũng tự ẩn mình trên màn hình app gần đây.

Nếu muốn sử dụng chức năng nhận dạng vân tay để khóa ứng dụng Android, vuốt từ cạnh trái sang phải hay bấm nút Menu > bật Fingerprinter > thực hiện xác nhận vân tay của bạn. Để sử dụng được chức năng này thì bắt buộc thiết bị của bạn phải hỗ trợ cảm biến vân tay. Mỗi khi có kẻ đột nhập trái phép, chương trình sẽ tự động đưa bạn vào giao diện nhận dạng kẻ lạ khi mở trình đơn Menu. Hoặc bạn bấm Settings > Intruder selfie để xem. Bạn có thể cài đặt số lần giới hạn được nhập trước khi chụp hình (Incorrect attempts), gửi ảnh đến email (Email the intruder photo), bật tắt âm thanh khi chụp nhân dạng (Shutter sound) hay tắt tính năng (Intruder selfie).

Trong Settings có một số thiết lập đang chú ý: Application Lock Type (thay đổi kiểu khóa đăng nhập), Prevent Uninstalls (chặn gỡ bỏ ứng dụng nằm trong danh sách khóa), Fake cover (giả lập thông báo lỗi khi mở chương trình hay ứng dụng bạn khóa, chọn Force close > OK, bạn vuốt từ trái sang phải để vào giao diện đăng nhập hoặc chọn Close đóng app), Replace App Icon (bảo vệ chương trình bằng cách đánh lừa với biểu tượng khác), Enable Accessibility (khi kích hoạt chương trình sẽ khóa Settings và Google Play), Temporarily disable App Lock (chọn thời gian tạm dừng cho chương trình hoạt động), Re-lock Apps (chọn điều kiệu chương trình hoạt động lại), Lock New Apps (hỏi có khóa ứng dụng Android mới cài đặt), Prevent force stop (chống xóa, đóng chương trình bằng cách cấp quyền quản trị viên)…

2. App Locker – Best App Lock:

Một tiện ích đơn giản ngăn chặn truy cập ứng dụng trái phép bằng nhiều khóa bảo vệ, giấu file bằng vân tay, mã PIN và vẽ hình Pattern.

Ứng dụng tương thích Android 4.0.3 trở lên. Dung lượng 3,5 MB.

App Lock: Fingerprint, Pattern (Free, Google Play) →

Vào chương trình, bạn sẽ tiến hành cài đặt cho cả ba khóa bảo vệ. Đầu tiên là mã PIN > kế tiếp là Pattern > sau đó là nhận dạng vân tay. Tiếp theo, bạn bấm Click here to enable để cấp quyền cho chương trình được can thiệp vào hệ thống. Tìm App Locker > kích hoạt rồi OK.

Trong giao diện đầu tiên xuất hiện, bạn sẽ thấy danh sách toàn bộ app trên hệ thống trong thẻ All Apps. Bạn sử dụng hộp tìm kiếm để tìm nhanh app > bấm biểu tượng ổ khóa đang mở để khóa lại. Những app nào đã khóa sẽ xuất hiện trong thẻ Locked Apps. Từ bây giờ, để mở app khóa thì bạn dùng một trong ba cách thức bằng mã PIN, hình vẽ hay vân tay. Bấm Forget pattern, Forget PIN để chuyển đổi qua lại giữa các hình thức đăng nhập.

Mặc định, ứng dụng sẽ cảnh báo khi có app mới được cài đặt. Nếu thấy phiền phức, bạn bấm biểu tượng hình cái khiên > bỏ chọn New App Alert. Chương trình hỗ trợ nhiều giao diện, bạn có thể thay đổi bằng cách bấm biểu tượng cây đũa phép > chọn theme > Select áp dụng. Nếu muốn cai đặt lại mã PIN và hình vẽ, bấm biểu tượng bánh răng > Reset Passwords. Bạn có thể ẩn đường nét vẽ (Hide Pattern Trails) hay bật tắt chế độ rung khi vẽ sai (Pattern Vibration).

II. Trên iOS:

App khóa ứng dụng trên iPhone dường như rất hiếm. nên phần này người viết giới thiệu app giấu file có hỗ trợ bảo mật bằng vân tay.

1. Lock Photos Video Safe: Hide Private Picture Vault

Một tiện ích mạnh mẽ có khả năng tạo và giấu file bằng vân tay nhiều định dạng file (hình ảnh, video, ghi chú, âm thanh), hỗ trợ chuyển tải file sang máy tính/laptop trong cùng mạng kết nối, hỗ trợ sao lưu qua iCloud,…

Ứng dụng tương thích iOS 8.0 trở lên. Dung lượng 15 MB.

‎Secret Photo Vault Lock Photos (Free⁺, App Store) →

Khác với nhiều tiện ích cùng loại, chương trình ngụy trang cho mình như một ứng dụng máy tính cơ bản để đánh lừa kẻ xấu. Vào chương trình, bạn cài đặt mã PIN bằng các con số trên phím số > bấm % để xác nhận sử dụng các tính năng giấu file bằng vân tay.

Giao diện chương trình bao gồm bốn thư mục chính:

– Picture: Bạn bấm nút dấu cộng phía dưới góc phải để chọn hình thức nhập file ảnh: Photo Library (lấy ảnh trong ứng dụng Anh), Camera (sử dụng ảnh chụp mới), From Computer (lấy ảnh trên máy tính, laptop thông qua iTunes).

Bạn lưu ý, ảnh chỉ được sao chép vào ứng dụng nên bạn cần xóa file gốc. Nếu muốn trích xuất vào lại thiết bị, bấm nút mũi tên phía dưới góc trái > bấm nút mũi tên hướng lên > chọn hình thức là trích xuất ra máy tính (Export to computer), trích xuất vào Ảnh (Export to library) hay chia sẻ qua email hay dưới dạng SMS.

Bạn có thể trình diễn, tìm kiếm, chia sẻ qua lại giữa thiết bị với máy tính/laptop nhưng phải trong cùng mạng kết nối. Bấm biểu tượng Wi-Fi, bạn sẽ nhìn thấy địa chỉ truy cập dữ liệu trên app. Bạn gửi địa chỉ này và người nhận chỉ cần truy cập bằng trình duyệt (không hỗ trợ IE9 hay các phiên bản cũ hơn). Trong trang giao diện Calculator Wifi Manager, người nhận có thể download, xóa file, upload, thêm thư mục, duyệt qua lại giữa các thư mục và file lưu trong ứng dụng. Để dừng chia sẻ, bạn bấm Stop.

Một tính năng khá hay là ứng dụng hỗ trợ chèn nhạc khi trình diễn và ẩn ảnh/thư mục. Bạn bấm lên ảnh > bấm lên biểu tượng thư mục phía trên góc phải. Giao diện Info hiện ra, bạn bật Background Music > Name để chọn bài hát làm nền khi slideshow ảnh. Bạn có thể cài đặt hiệu ứng chuyển giữa các ảnh, phát ngẫu nhiên, lặp lại, thời gian chuyển giữa cá ảnh, đặt tên,… Nếu muốn ảnh ảnh trong album, bật Hide bên dưới Setting.

Ứng dụng hỗ trợ bạn tạo thư mục con quản lí ảnh, bấm nút dấu cộng phía trên góc phải. Bạn có thể cài đặt mật khẩu bảo vệ hay ẩn thư mục. Trước tiên, bạn cần chuyển kiểu hiển thị file sang dạng danh sách > bấm dấu chấm than của thư mục > Setting > bật Folder Password để khóa thư mục với mật khẩu tùy chọn hay chọn hide để ẩn thư mục.

– Video: Với định dạng video, cách thức cũng tương tự như hình ảnh.

– Audio: Ứng dụng cho phép bạn giấu file bằng vân tay từ nội dung ghi âm ngay trong chương trình hay trên máy tính thông qua iTunes. Để ghi âm với ứng dụng, bấm nút dấu cộng > Record > bấm nút play > xong thì bấm Done.

File ghi âm do ứng dụng thu có định dạng AIFF và bạn có thể trích xuất ra máy tính.

– File: Ở đây, bạn có thể tạo và giấu file định dạng TXT. Bấm nút dấu cộng > chọn Note/Message để tạo ghi chú > nhập nội dung và màu sắc đại diện > Save lưu lại. Hoặc chọn file có sẵn trên máy tính thông qua iTunes (From Computer).

Nếu muốn sử dụng hình thức đăng nhập bằng vân tay, bấm Settings > bật Touch ID. Ứng dụng có một tính năng khá hữu ích là tạo mã mật khẩu giả chứa dữ liệu không quan trọng. Bấm Decoy > bật Decoy Password > khai báo mật khẩu chính > sau đó cài đặt mật khẩu giả. Cách này như tạo một tài khoản thứ hai chứa file không quan trọng của bạn.

Tại Unhide và Folder Password, bạn có thể bỏ ẩn cho file/thư mục và bật chế độ đặt mật khẩu cho thư mục. Nếu chán sử dụng nhập mã PIN, bạn có thể chuyển sang hình vẽ Pattern (bật Dot Lock).

Tại Sync, bạn có thể trích xuất và nhập khẩu file trên thiết bị ngoại vi (USB Import/USB Export). Mọi file giấu trong ứng dụng cũng sẽ sao lưu trên iCloud. Bạn vào Cài đặt > tên tài khoản > iCloud > Dung lượng > Quản lí dung lượng > iPhone/iPad/iPod của bạn > Chọn dữ liệu sẽ sao lưu > bấm Hiển thị tất cả ứng dụng để kiểm tra ứng dụng có bật sao lưu trong danh sách hay không thì bạn bật cho nó.

Nếu bạn muốn chặn xóa ứng dụng thì vô hiệu chức năng xóa ứng dụng của hệ thống. Vào Cài đặt > Cài đặt chung > Giới hạn > cài đặt khóa bảo vệ > tắt Xóa ứng dụng.

2. Secret Key Lock Album:

Tiện ích này giúp bạn giấu file bằng vân tay, bảo vệ hình ảnh và video trên iOS có khả năng xóa giùm và sao lưu lên Dropbox.

Ứng dụng tương thích iOS 8.1 trở lên. Dung lượng 33 MB.

‎Secret Key Lock Album (Free⁺, App Store) →

Vào chương trình, bấm Passcode setting để tạo mã PIN bảo vệ. Sau đó, chương trình sẽ hỏi bạn có muốn sử dụng Touch ID để mở > bấm Use đồng ý hoặc Do not use thực hiện sau.

Giao diện chương trình đơn giản chỉ gồm hai nút chức năng là Settings và Add. Bạn bấm nút hình dấu cộng để chọn hình ảnh hay video muốn giấu file bằng vân tay. Thư mục Camera Roll hiện ra, bạn có thể chọn thư mục khác bằng cách bấm nút mũi tên. Sau khi chọn xong, bấm Save > OK. Chương trình sẽ hỏi bạn có muốn để nó xóa giùm các file gốc, bấm Xóa để chấp nhận khỏi mất công thực hiện.

Video giấu có thể phát trong ứng dụng (chỉ MP4) hay trình diễn với dạng hình ảnh. Các file giấu vào chương trình sẽ nhóm trong một album theo từng đợt bạn thực hiện. Bạn có thể đặt lại tên, sắp xếp vị trí hiển thị, chọn ảnh bìa,.. bằng cách bấm bấm nút ba chấm trong album > Edit Album > Edit. Trong trình đơn ba chấm của album, bạn có thể thêm file ảnh/video khác, di chuyển hay xóa album. Đặc biệt, khả năng trích xuất và sao lưu file vào Dropbox. Bấm Export, chọn Send to default photo app để trích xuất ra Ảnh hay lưu vào Dropbox (Export to Dropbox). Nếu muốn trích xuất riêng từng file, mở ảnh/video đó > nút ba chấm > Export > Save image/Save video.

Nếu chưa cài đặt Touch ID, bấm nút banh răng > Use Touch ID. Nếu muốn sao lưu lên Dropbox, bạn trước tiên phải đăng nhập và kết nối tài khoản với chương trình. Bấm Sign in tại Dropbox để thực hiện.