Một nghiên cứu của IDC cho biết, nhờ Big Data (tập hợp dữ liệu lớn), vào năm 2013 Amazon đạt doanh thu tới 74 tỷ USD, IBM đạt hơn 16 tỷ USD.

Vậy Big Data là gì mà thần kỳ như vậy?

Big Data là thuật ngữ dùng để chỉ một tập hợp dữ liệu rất lớn và phức tạp đến nỗi những công cụ, ứng dụng xử lý dữ liệu truyền thống không thể đảm đương được.

Thế giới chúng ta đang bước vào kỷ nguyên Big Data, khi các quyết định, các chiến lược được đưa ra không dựa vào chuyên gia mà dựa vào các tập hợp dữ liệu lớn này.

Các doanh nghiệp cũng đang sở hữu Big Data của riêng mình. Tuy nhiên, tính nhạy cảm quanh thông tin cá nhân và an ninh là những trở ngại trong việc ứng dụng. Ngày càng có nhiều công ty cần phải truy cập dữ liệu từ các bên thứ ba, như đối tác kinh doanh hay khách hàng, và hợp nhất chúng với dữ liệu của họ.

Chính vì vậy mà vụ lùm xùm về sử dụng dữ liệu khách hàng của Facebook – mạng xã hội lớn nhất thế giới thời gian gần đây đã vô tình vén lên những góc khuất sau bức màn nhung lung linh của trang mạng xã hội này nói riêng và khá nhiều ông lớn trong lĩnh vực công nghệ nói chung. Đó là những ai?

# Facebook

Nói về Facebook những ngày qua có khi lại thừa, khi tên tuổi của họ với vụ bê bối để bên thứ ba là Cambridge Analytica sử dụng thông tin khách hàng vào những mục đích chính trị đã quá phổ biến. Có nhiều góc nhìn và mức độ đánh giá độ nghiệm trọng của sự việc, nhưng Facebook cũng đứng trước những trừng phạt từ tài chính đến những ảnh hưởng chưa dự đoán chính xác được về chiến lược lâu dài và những thay đổi lớn chắc chắn sẽ diễn ra.

Facebook được đánh giá là nơi tô vẽ cuộc sống của bạn như một bức tranh đầy màu sắc với những lớp sơn bóng bẩy, những nét vẽ đẹp đẽ (theo The Four), tuy nhiên qua đó, hàng loạt hoạt động, tính cách, hình ảnh, quan hệ, sở thích,… của bạn được vạch trần qua những thói quen và hành vi sử dụng.

Chúng ta được Facebook dẫn dắt để khai thác đến trần trụi bản chất của mình với một tâm thế đầy hứng khởi và trở thành một thói quen ăn sâu khó bỏ.

Facebook tuyên bố sẽ thay đổi, nhưng cũng đưa ra vấn đề sẽ thu phí nếu nguồn thông tin cá nhân của người sử dụng được kiểm soát an toàn và chặt chẽ. Rõ ràng, nguồn dữ liệu mà Facebook thu được khi bán cho bên thứ ba hay các khách hàng doanh nghiệp đã từng mang đến cho hãng lợi nhuận khổng lồ.

# Google

Vụ bê bối của Facebook kéo gã khổng lồ Google vào danh sách những công ty công nghệ nằm trong tầm kiểm soát chặt chẽ khi Google cũng là một trong những công ty đang nắm trong tay những dữ liệu khổng lồ liên quan đến người dùng. Những gì Google có thể làm khi sử dụng những thống kê về hành vi của người dùng trên nền tảng của mình thật sự khủng khiếp.

Một ví dụ nhỏ mang tính tích cực, năm 2009, Google đã sử dụng dữ liệu Big Data để phân tích và dự đoán việc ảnh hưởng, lan truyền của dịch cúm H1N1. Dịch vụ này có tên là Google Flu Trends. Những kết quả Google rút ra được là từ những từ khóa tìm kiếm liên quan đến dịch H1N1. Kết quả được kiểm chứng là rất sát so với kết quả do 2 hệ thống cảnh báo cúm độc lập Sentinel GP và HealthStat đưa ra.

Bằng những tìm kiếm trên nền tảng này, chúng ta đã tự động trút hết những thầm kín riêng tư với người khổng lồ, cả những điều chúng ta không thể chia sẻ với cha mẹ, bạn thân, bác sĩ hay thậm chí cả linh mục – theo The Four.

Như vậy, những tìm kiếm, những câu hỏi của chúng ta trên nền tảng này, sau những thống kê sẽ giúp Google có được những dữ liệu về tính cách, hành vi, quan điểm, lối sống,… của người sử dụng.

Ngoài những bê bối về phân biệt chủng tộc, độc quyền,… Google đã từng đứng trước các đơn khiếu nại về việc xâm nhập bất hợp pháp và cho phép người khác thu thập dữ liệu cá nhân của người dùng điện thoại Android mà không được sự đồng ý. Khiếu nại tố cáo việc Google cho phép các nhà phát triển ứng dụng thu thập vị trí địa lý, tuổi tác, giới tính, mã bưu điện, hoạt động người dùng, ID thiết bị và các thông tin khác.

# Apple

Tương tự như hai “ông lớn” nêu trên, Apple là một trong những công ty công nghệ liên tục đối mặt với những khiếu nại, kiện tụng. Mới đây khi điều trần trước Quốc hội Mỹ, CEO Mark Zuckerberg của Facebook đã… khều nhẹ “quả táo cắn dở” khi cho rằng Apple cũng có những thuật toán và cơ chế khai thác thông tin người dùng trên điện thoại của họ.

Một trong những dẫn chứng có thể thấy Mark đúng là việc Apple thừa nhận và xin lỗi cho việc làm chậm thế hệ iPhone cũ khi người dùng nâng cấp phần mềm lên phiên bản mới.

Bằng việc lèo lái tâm lý người tiêu dùng rằng chỉ có 1% người trên thế giới có thể mua được các sản phẩm của Apple, hãng đã khiến người sử dụng tin rằng họ thông minh và tinh tế khi có được sản phẩm khan hiếm trong tay – theo The Four.

Cách nào khiến Apple có thể có được những chiến lược như vậy ngoài việc hiểu được hành vi và tâm lý người dùng. Việc khai thác tốt nguồn tài nguyên dữ liệu về người dùng đã mang đến cho Apple những bước đi và chiến lược tốt. Dĩ nhiên, bên cạnh đó luôn là những rủi ro về kiện tụng.

# Amazon

Với Amazon, tiêu chí “Dữ liệu thống trị tất cả” là kim chỉ nam cho tất cả mọi hoạt động của hãng. Khả năng tận dụng tốt dữ liệu người dùng là chìa khoá để gia tăng giá trị vòng đời của mỗi khách hàng, qua đó thúc đẩy giá trị doanh nghiệp. Amazon là kẻ vô cùng lão luyện trong việc sử dụng dữ liệu của mình để giữ chân khách hàng, buộc họ phải tiếp tục đưa ra quyết định mua hàng với những chiêu thức marketing vô cùng chuẩn xác.

Dữ liệu của Amazon nằm trong hệ thống của họ, và vì thế công ty này có thể tận dụng được lợi thế dữ liệu xuyên suốt chiều dài lịch sử của mình một cách quy chuẩn, thống nhất, và khả năng am hiểu những khách hàng trung thành của mình muốn gì với độ chính xác lên tới 100%.

Tầm quan trọng của dữ liệu khách hàng liên quan đến sự sống còn hay định giá của một công ty như Amazon. Trên thực tế, những công ty trên nền tảng web với dữ liệu người dùng chất lượng cao như Amazon sẽ có định giá doanh nghiệp cao hơn nhiều so với một công ty với quy mô doanh thu tương tự nhưng có ít dữ liệu giá trị hơn. Ví dụ: Walmart, dù công ty này có doanh thu gấp 4 lần nhưng chỉ được định giá bằng một nửa Amazon.

Vụ bê bối của Facebook chắc chắn sẽ đặt Amazon – người đang nắm giữ nguồn dữ liệu khổng lồ và quy củ này dưới sự giám sát khắt khe cùng những điều luật ràng buộc về cách thức sử dụng “mỏ vàng” này một cách gắt gao nhất.

Có thể thấy, “bộ tứ quyền lực” đang thống trị nền kinh tế số cơ bản đều phát triển và lớn mạnh bên cạnh tài năng thì phần lớn dựa vào nguồn dữ liệu khổng lồ – Big Data.

Chính vì vậy, việc các “ông lớn” bằng cách này hay cách khác bất chấp khai thác dữ liệu khách hàng là điều hiển nhiên. Khi những gì có thể khai thác được từ Big Data hay AI (trí tuệ nhân tạo) dựa trên những hiểu biết của thế kỷ 21 này còn nhỏ bé, hãy chờ xem thế giới sẽ mang lại cho chúng ta những gì, những “ông lớn” nào khác sẽ xuất hiện với những công nghệ mới soán ngôi Tứ Đại Quyền Lực đương thời.

Trong ngày điều trần đầu tiên 10/4, giá cổ phiếu Facebook đã tăng thêm 7.11 USD (4,5%) so với ngày hôm trước, đạt 165,04 USD. Và rồi sau ngày điều trần thứ hai 11/4, giá cổ phiếu Facebook lúc thị trường đóng cửa là 166,32 USD, tăng 1,28 USD so với lúc mở cửa (tăng 0,78%).

Tất nhiên, mức giá này vẫn còn rất thấp so với giá 185,09 USD ngày thứ Sáu 16/3/2018 rồi bắt đầu cuộc lao dốc trong những ngày cuối tuần do bị “phanh phui” để rò rỉ thông tin 87 triệu người dùng.

Các chuyên gia công nghệ trong nước nhận định, với những gì Mark thể hiện hai ngày qua, rõ ràng đã phần nào xoa dịu được cả Quốc hội Mỹ lẫn người dùng.

Ông Võ Đỗ Thắng – Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena nhận xét: “Việc Facebook phải điều trần trước Quốc hội là cơ sở để Quốc hội đưa ra những yêu cầu buộc Facebook phải minh bạch thông tin và có chính sách bảo mật cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho người dùng yên tâm sử dụng. Đây là quy trình bảo vệ người dùng, đưa ra đề xuất đền bù thiệt hại cho người dùng vì để rò rỉ thông tin mà họ không hề được biết hay chấp nhận. Cũng như Youtube mới đây cũng bị “tố” âm thầm thu thập và bán dữ liệu của 23 triệu tài khoản người dùng trẻ em và Youtube đang bị yêu cầu đền bù 40.000 USD/ tài khoản và số tiền yêu cầu Youtube đền bù lên hàng chục tỷ USD”.

CEO Facebook đã uống rất nhiều nước trong suốt buổi điều trần trước Quốc hội Mỹ.

Cũng theo ông Thắng, CEO Facebook đã có chiến lược xử lý khủng hoảng khá bài bản và cũng rất thông minh, khôn khéo. Nhận lỗi là điều đầu tiên lãnh đạo Facebook đã làm, vô cùng quan trọng. Nó cho thấy mạng xã hội này thẳng thắn nhìn nhận cái sai của mình và mong có được sự thông cảm, chia sẻ từ người dùng. Đi kèm theo đó, Facebook cho biết đã khắc phục và tăng cường bảo mật, đồng thời xây dựng những nền tảng vững chắc để bảo vệ người dùng của mình.

Đồng quan điểm, ông Cao Quốc Thịnh, chuyên gia công nghệ và bảo mật nhận xét: “Mark đã chuẩn bị rất tốt cho phiên điều trần, và theo tôi là CEO này đã giành thành công bước đầu. Tuy nhiên, qua bê bối này cũng là cơ hội cho Facebook cải tổ lại những thiết lập Privacy cho người dùng cuối để phục vụ tốt hơn. Dù bị dính “phốt” nhưng hiện Facebook vẫn là mạng có số người dùng đông nhất, khó có bên thứ ba nào cạnh tranh được”.

Đánh giá về mức độ thiệt hại của Facebook, ông Võ Đỗ Thắng cho rằng mặc dù có thiệt hại, thương hiệu ít nhiều đã bị ảnh hưởng nhưng Facebook vẫn sẽ phát triển chứ không sụp đổ sau khủng hoảng gây chấn động.

Với người dùng tại Việt Nam, có vẻ như vụ rò rỉ thông tin 87 triệu người dùng Facebook không có nhiều tác động.

Có một vấn đề đang được nhiều người quan tâm, lo ngại có sự tác động đó chính là thị trường quảng cáo trên mạng xã hội liệu bị ảnh hưởng thế nào sau khi Facebook cho biết sẽ nâng cao hơn nữa quyền riêng tư của người dùng.

Trước mắt, thị trường quảng cáo trên Facebook chưa có gì thay đổi.

Vào tháng Hai năm nay, Facebook công bố rằng tổng doanh thu quảng cáo của quý 4 đã tăng 48% với 12,8 tỷ USD, trong khi doanh thu quảng cáo trên điện thoại di động tăng 57% với 11,4 tỷ USD.

Nhà phân tích Debra Aho Williamson của eMarketer cho biết, chi tiêu quảng cáo trên Facebook trên toàn thế giới dự kiến ​​sẽ tăng hơn 22% trong năm nay, đạt 48,85 tỷ đô la Mỹ. Ngoài ra, thị phần của Facebook trên thị trường quảng cáo số toàn cầu dự kiến ​​sẽ tăng lên gần 18%.

Facebook và Google là hai gã khổng lồ thống trị ngành công nghiệp quảng cáo điện tử. Giờ đây, những bê bối của Facebook đã làm lộ ra phần nào câu chuyện đằng sau những nền tảng công nghệ tiên tiến. Người sử dụng công nghệ trên toàn thế giới đang bị khai thác, nghiên cứu và theo dõi nhất cử nhất động.

Bên cạnh những ảnh hưởng về nghiên cứu hành vi và mô hình hóa tâm lý theo ghi nhận về thông tin cá nhân của người sử dụng, dẫn đến những tác động về hành vi mua sắm và hành vi bầu cử, khả năng gây ra những kết quả không chính xác; những thông tin thu được từ dữ liệu cá nhân thật sự là những nghiên cứu giá trị cho ngành quảng cáo.

Vậy thì vụ bê bối vừa qua ảnh hưởng gì đến nhu cầu của các nhà quảng cáo đối với nền tảng này?

Theo bà Winnie Pua, giám đốc điều antics@play, các nhà quảng cáo vẫn quan tâm vì Facebook có thể sử dụng phân tích để thúc đẩy thông điệp và KPI của họ.

Bà nói thêm rằng người tiêu dùng bây giờ đang sống trong một nền kinh tế “giám sát”, từ truyền hình và màn hình vi tính, điện thoại, mọi hành vi đều được theo dõi, đến cả các kệ siêu thị cũng có thể theo dõi cách người tiêu dùng lưu tâm đến những nhãn hiệu, bao bì, mắt dừng ở đâu ít – nhiều, những kiểu nào sẽ hấp dẫn hơn,…

Hơn nữa, dữ liệu được thu thập bởi các công ty truyền thông xã hội cũng thường được chia sẻ với các nhà quảng cáo, các doanh nghiệp thương mại hoặc các nhà nghiên cứu học tập để nghiên cứu thói quen của người tiêu dùng.

Cũng theo nhà phân tích Debra Aho Williamson của eMarketer, vụ việc cụ thể sẽ không khiến các nhà quảng cáo rời khỏi Facebook. Thay vào đó, họ sẽ cân nhắc kỹ hơn về cách mà Facebook xử lý dữ liệu của người dùng.

Lý do là hệ thống quảng cáo của Facebook phụ thuộc vào dữ liệu người dùng và họ đã sử dụng dữ liệu đó để phát triển khả năng quảng cáo nhắm tới mục tiêu tốt hơn bất kỳ công ty nào khác.

“Nếu Facebook buộc phải thay đổi cách sử dụng dữ liệu hoặc cách thức quảng cáo hoạt động thì có thể sẽ ít thu hút được các đơn vị quảng cáo như trước đây. Nhưng hiện tại, chúng tôi không thấy dấu hiệu suy giảm của nhu cầu quảng cáo trên Facebook”, bà Williamson cho biết.

Cổ phiếu của Facebook đã từng đạt mức đỉnh cao trị giá 195,32 đô la trên một cổ phiếu trong tháng Hai vừa qua, nhưng đã giảm gần 11% qua bụ bê bối. Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên là cổ phiếu Facebook đã tăng trở lại 4.5% vào đúng hôm thứ Ba, ngay trong khi CEO Mark Zuckerberg có cuộc điều trần trước Quốc hội Mỹ.

Có vẻ như, tầm ảnh hưởng và một thị phần to lớn của ngành quảng cáo trên nền tảng những mạng xã hội khổng lồ đã vô cùng lớn mạnh và khó lòng bị ảnh hưởng, thay đổi?

Trong buổi điều trần, CEO Facebook đã đưa ra những giải pháp sẽ được thực hiện trong thời gian sắp tới, trong đó có việc Facebook cân nhắc về một phiên bản thu phí, không có quảng cáo và

Buổi điều trần “Sự riêng tư trên Facebook, Truyền thông xã hội và việc sử dụng dữ liệu” diễn ra trong 2 ngày và đã bắt đầu khá căng thẳng với những câu hỏi hóc búa mang tính cá nhân mà Mark phải trả lời.

Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa John Kennedy của bang Louisiana đã có những lời chỉ trích: “Đây là những gì mọi người đang cố gắng nói với anh trong ngày hôm nay – và tôi sẽ nói nhẹ nhàng thôi – thỏa thuận sử dụng cho người dùng của anh thật tệ!”, Ông nói. “Mục đích của thỏa thuận sử dụng này là để bảo vệ cho Facebook, chứ không thông báo cho người sử dụng quyền của họ.”

Mark phản ứng câu chỉ trích trên bằng một biểu cảm khá buồn cười, nhưng câu nói này đã đi thẳng vào vấn đề chính của vụ bê bối dữ liệu – đó chính là sự minh bạch.

Facebook đang phải đối mặt với những câu hỏi sau khi các báo cáo rằng công ty nghiên cứu Cambridge Analytica đã khai thác dữ liệu cá nhân của 87 triệu người sử dụng Facebook. Facebook đã tuyên bố họ biết được sự rò rỉ lần đầu tiên vào năm 2015 và yêu cầu Cambridge Analytica xóa các dữ liệu sau đó. Tuy nhiên, họ đã không thông báo cho Uỷ ban Thương mại liên bang về việc dữ liệu bị rò rỉ vì “mạng xã hội khổng lồ” này coi đó là một trường hợp kín. Các nhà quản lý đã nhìn nhận rằng đó là một sai lầm khi tin rằng công ty nghiên cứu Cambridge Analytica đã thực hiện yêu cầu xoá các dữ liệu.

Mark bên cạnh đó cũng có ý cho rằng, không chỉ Facebook, những phần mềm trong các sản phẩm của Apple cũng có những chức năng khai thác dữ liệu nhưng Apple không bao giờ công bố.

Ông chủ Facebook cũng đưa ra những câu trả lời về giải pháp sẽ được thực hiện trong thời gian sắp tới, trong đó có việc Facebook cân nhắc về một phiên bản thu phí, đó là phiên bản không chạy quảng cáo và người dùng sẽ đích thân quản lý thông tin của họ.

Tuy nhiên, Sheryl Sandberg – Giám đốc điều hành hãng này cho biết “sẽ vẫn có một phiên bản Facebook miễn phí” và phiên bản không có quảng cáo của Facebook sẽ phải là một sản phẩm trả phí. Và lần này, với phiên bản trả phí, Mark khẳng định rằng người dùng Facebook sở hữu dữ liệu của họ.  “Dòng đầu tiên trong Điều khoản Dịch vụ của chúng tôi nói rằng bạn kiểm soát và sở hữu thông tin và nội dung mà mình đặt trên Facebook”, Zuckerberg cho biết.  Ông cũng bày tỏ tin tưởng rằng Facebook sẽ ngăn chặn can thiệp vào cuộc bầu cử năm 2018.

Thật vậy, “không có bữa trưa nào là miễn phí”, với việc chi trả cho phiên bản Facebook “sạch”, chúng ta hoàn toàn có quyền yêu cầu những điều tốt đẹp, hoàn hảo hơn. Chúng ta đều hiểu những ứng dụng miễn phí luôn luôn đi kèm theo rất nhiều quảng cáo, nói thẳng ra đó là cách giúp họ tồn tại và phát triển để tiếp tục phục vụ chúng ta. Chưa có thông tin cụ thể về chi phí mà Facebook dự kiến sẽ thu cho phiên bản “sạch”, nhưng nếu chỉ với phép tính đơn giản là 1 đô la cho 1 tài khoản, với con số hàng tỉ người dùng như hiện nay thì người khổng lồ vẫn sẽ tiếp tục lớn mạnh?

Câu hỏi đặt ra sau vụ bê bối này là, bạn sẽ sẵn sàng chi trả một số tiền nhỏ để đảm bảo độ an toàn cho thông tin cá nhân trên Facebook, hay tiếp tục sử dụng bản miễn phí chấp nhận quảng cáo và những rủi ro bị lạm dụng thông tin?

Đây là vấn đề của việc làm kinh doanh, nên xin nhắc lại quan điểm của Giám đốc điều hành Facebook – Bà Sheryl Sandberg: “không có bữa trưa nào là miễn phí”.